فوتبال
تور مسافرتي
تور مسافرتي
تبليغات در تکناز
فوتبال

شهر سوخته

مجموعه : تاریخ ایران

شهری باستانی در 56 كیلومتری بین زابل و زاهدان واقع شده كه در زمان خود از مهمترین شهرهای جهان بشمار می رفته یعنی تقریبا 5000 سال پیش از این با وسعتی بالغ بر 180 هكتار یكی از مظاهر تمدن بوده و نبض تجارت بین الملل بشمار می رفته است. اطراف این شهر كهن 700 تپه باستانی شناسایی شده كه روزگاری روستاهای اطراف این شهر را تشكیل می داده اند . شهر سوخته 10 تا 12 هزار نفر جمعیت داشته ، شهر سوخته به عنوان «مادرشهر» نیمه شرق فلات ایران و كلان شهری در اوج تمدن، پیشرفت ، دانش ، هنر و صنعت بشمار می آمده .
 
شهر سوخته

كاوشها نشان داده است كه شهر سوخته را بطه فرهنگی بزرگی میان شرق تا مغرب آسیا داشته و مناطق حاصلخیز از جمله میان رودان وارد كننده ی مواد اولیه و فناوری از جنوب شرق ایران مانند شهر سوخته و جیرفت و شهداد ( كرمان ) بوده اند . از نام واقعی شهر سوخته اطلاعی در دست نیست و نام جدید آن نامی است كه حدود 150 تا 200 سال پیش بر این محوطه نهاده اند . هنوز هیچ كس از نام این شهر و دلیل از میان رفتن آن چیزی نمی داند باستان شناسان حدس می زنند تغییر مسیر رودخانه هیرمند سبب متروك شدن این شهر بوده.

تراكم مواد باستانی در یك متر مربع شهر سوخته نشان دهنده ی وجود بیش از 4 میلیارد ماده فرهنگی و باستانی از لارو حشرات و دانه های گیاهی تا مهره های سنگی ، اشیاء سفالی ، چوبی ، بقایای انسانی و حیوانی در میان خاكهای این محوطه است . موقعیت خاص طبیعی شهر سوخته ووجود لایه های شوره نمك در سطح شهر به حفاظت نمونه های باستانی واشیاء آن كمك فراوان كرده .

شهر سوخته دارای 4 دوره می باشد :1- دوره اول 3200 تا 2800 ق . م با وسعت 15 هكتار : دوره آغاز نگارش و پیدا شدن لوحه های گلی 2- دوره ی دوم 2800 تا 2400 ق. م با وسعت 45 هكتار : برابر با آغاز شهر نشینی است 3- دوره سوم 2400 تا 2100 ق. م با وسعت 80 هكتار :شهر به اوج خود رسیده و دارای حکومت است. 4- دوره چهارم 2100 تا 1800 ق.م با وسعت 5 هکتار: كه دوره افول این محوطه است . شهر سوخته از 5 بخش شامل: گورستان، منطقه مسكونی، بناهای یادمانی ، صنعتی و بخش مركزی تشكیل شده و این نشان دهنده سامانه ناحیه بندی وتفكیك حرفه ای و تخصصی در شهر است .

آثار بدست آمده از این شهر باستانی كه آرزوی هر باستان شناسی در دنیاست كه در این محوطه به كاوش بپردازد ، نشان می دهد كه این شهر مهمترین مركز اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی تمام منطقه طی هزاره سوم ق. م بوده است .

فنون و مشاغل و هنرهای قابل مطالعه در شهر سوخته بر اساس یافته ها عبارتند از :

تجارت منطقه ای و فرا منطقه ای ، تاریخ شهر نشینی و شهر سازی ، سیر تحول معماری ، سیر تحول هنر های سنتی ، فلز كاری ، جواهر سازی ، بافندگی ، خراطی و منبت كاری و تاریخ دانش ریاضی و …

پس از اشاره ی كوچكی بر سطح اهمیت شهر سوخته ویژگی های این شهر را سعی می كنیم به اختصار بیان كنیم :

مردم شهر سوخته

شهر سوخته

دكتر سید منصور سید سجادی سرپرست هیأت باستان شناسی شهر سوخته می گوید : بررسی های انسان شناسی برروی اسكلتهای بدست آمده در شهر سوخته نشان می دهد مسن ترین فرد پیدا شده در شهر سوخته زنی 60 ساله بوده است . بررسی ها نشان می دهد كه تراكم سن مردان در حد فاصل 26 تا 53 سال و تراكم سنی زنان بین 26 تا 46 سال بوده است . بلند ترین فرد شناسایی شده در شهر سوخته مردی به بلندی بیش از 190 سانتیمتر بوده دكتر سید سجادی در ضمن، مردم این شهر را ساكنان صلح دوست نامیده وی می گوید طی كاوشهای انجام شده ابزار جنگی كه بتوان بر اساس آنها ساكنان شهر سوخته را ساكنانی جنگجو دانست یافت نشده و در مجموع هیچگونه آثار خشونت در این شهر باستانی كشف نشده . در ضمن مردم شهر سوخته بر اساس اشیاء گوناگونی كه در گورهای مردم این شهر كشف شده مشخص است كه به زندگی پس از مرگ نیز اعتقاد داشته اند.در كاوشهای باستان شناسی بخش هایی از یك معماری ناهمگون با ساختار گورستان از این محوطه بدست آمده که نشان می داد این محل برای آماده سازی مردگان برای دفن در دل گورستان است. این یعنی ساكنان شهر سوخته در 5000 سال پیش مرده شویخانه داشتند ، آنان ابتدا مردگان خود را شسته و بعد آنها را به خاك می سپردند .

 اداره ی شهر سوخته و نقش زنان در آن

شهر سوخته را در 5000 سال پیش زنان اداره می كردند ، تحقیقات باستان شناسی نشان داده زنان قوی ترین گروه در جامعه شهر سوخته بوده و ابزار قدرت در دست آنها بوده . دكتر سید سجادی سرپرست هیأت كاوش شهر سوخته می گوید : در دنیای باستان ابزارهایی وجود داشته كه از آنها به عنوان ابزارهای كنترل اقتصادی و اداری یاد می كنیم  (نمونه های مهر و موم شده اشیاء بدست آمده نیز خود بهترین دلیل برای سسیستم كنترل اداری در این منطقه است) هر فرد یا گروهی در جامعه صاحب چنین ابزارهایی بوده در شمار قوی ترین فرد یا گروه آن جامعه محسوب می شود كه مهرها یكی از نمونه های نیروی اقتصادی جوامع باستان بوده اند .

دارا بودن مهر به معنای نیروی تصمیم دیگری بوده و جالب اینكه در شهرسوخته در حفاری های گورستان 90 درصد گورهایی كه مهرهای مهم در آن یافت شده متعلق به زنان شهر سوخته بوده و 5 درصد متعلق به كودكان و 5 درصد باقی مانده متعلق به مردان بوده . ایشان اضافه کرده اند: زنان شهر سوخته همیشه آراسته بوده و زندگی مرفهی داشته اند این مساله بسیار طبیعی به نظر می رسد كه مردان برخی از ابزار قدرت را به زنان بسپارند زیرا مردان به كار كشاورزی و صنعتگری مشغول بودند و زمینهای كشاورزی و كوره های سفالگری و كارگاههای جواهر سازی نیز از شهردور بوده لذا طبیعتاً مهرها باید در دست كسانی باشد كه در یك جای ثابت بوده تا در دسترس همگان قرار داشته باشند تا آنان بتوانند با این ابزار مشكلات شهر را به سرعت حل كنند ، دكتر سید سجادی با تاكید بر وجود یك فرهنگ و تمدن بسیار غنی ، پیشرفته و كاملاً انسانی در شهر سوخته خاطر نشان ساخت كه زنان و مردان شهر سوخته در كنار هم و هر یك به فراخور امكانات خود سعی داشتند حوزه تمدنی خود را به نحو احسن اداره كنند .

 

 

جغرافیا و محیط زیست شهر سوخته

بر مبنای یافته‌های باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان می‌دهد که این شهر دارای پنج بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته، بخش‌های مرکزی، منطقه صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و چسبیده به هم واقع شده‌اند. هشتاد هکتار شهر سوخته بخش مسکونی بوده‌است.

پژوهش‌ها نشان داده‌است این محوطه بر خلاف اکنون که محیط زیست کاملاً بیابانی دارد و فقط درختان گز در آنجا دیده می‌شود، در پنج هزار سال قبل از میلاد منطقه‌ای سبز و خرم با پوشش گیاهی متنوع و بسیار مطلوب بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در آنجا فراوان وجود داشته‌است.

در آن دوران نیز این منطقه بسیار گرم بوده، اما آب رودخانه هیرمند و شاخه‌هایش به خوبی زمین‌های کشاورزی شهر سوخته را سیراب می‌کرده‌است.

دریاچه هامون در ۳۲۰۰ قبل از میلاد دریاچه‌ای بزرگ و پرآب بوده و رودها و شاخه‌های قوی از آن منشعب می‌شده و در اطراف آن نیزارهای وسیعی وجود داشته‌است. در بررسی‌های منطقه‌ای در اطراف شهر سوخته بستر رودخانه‌های گوناگون و آبراه‌هایی پیدا شده که به مزارع کشاورزی شهر سوخته آب می‌رسانده‌اند. در نخستین فصل کاوش در شهر سوخته کوچه‌ها و خانه‌های منظم، لوله کشی آب و فاضلاب با لوله‌های سفالی پیدا شد که نشان دهنده وجود برنامه‌ریزی شهری در این شهر است.

 

منطقه گورستان

شهر سوخته

 

از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ تعداد ۱۴ گمانه به مساحت تقریبی ۲۳۰۰ متر مربع در گورستان شهر حفاری شده و در نتیجه ۳۱۰ گور کشف شده‌است. طی کاوش‌های به‌عمل آمده توسط باستان شناسان، برخی از مردم شهر سوخته را با لباس و پارچه کفنی دفن می‌کرده‌اند. در تعدادی از قبرها، آثار پارچه در روی بدن اجساد مردگان دیده می‌شود. پارچه‌ها به سه شکل گوناگون در گورها دیده می‌شود:

  • به صورت کفن ،که مرده‌ها را در آن می‌پیچیده‌اند؛
  • به شکل لباس زیر انداز و رو انداز؛
  • کف گور فرش شده و مرده را با لباس در آن می‌گذاشتند.

شهر سوخته

اشیاء سفالی اصلی‌ترین موادی هستند که تقریباً در همه گورها وجود دارند در کنار این دسته از اشیاء، هدایای دیگری ساخته شده از سنگ، چوب، پارچه در قبور دیده می‌شود

هنر و صنعت

شهر سوخته

شهر سوخته یكی از شهرهای صنعتی در 5 هزار سال پیش در جنوب شرقی ایران بوده كه در كارگاههای مختلف آن اشیاء گوناگونی ساخته می شده و این كارگاهها و صادرات و واردات اشیاء قیمتی در این شهر باعث ایجاد طبقه كارگر متخصص شد. با بررسی آثار باقی مانده سنگی می توان به نتایج گوناگونی رسید كه حاصل نظام نوین اجتماعی ( شهرنشینی ) بوده كه عبارتند از تجارت و مبادله كالا با سرزمینهایی در فاصله های مختلف ، ایجاد تخصص و كارتمام وقت صنعتگران درشهرها كه با جدا سازی كارگاههای صنعتی از محله های دیگر شهر صورت می گرفته و بالاخره تقسیم بندی اجتماعی افراد بر اساس نوع كاری كه انجام می دهند. مهره های شهر سوخته به شكل های مختلف و مواد گوناگونی چون سنگ لاجورد، فیروزه ، عقیق ، كریستال صخره ای، سنگ آهك، مرمر، سنگ صابون ، صدفهای دریایی ، استخوان فلز ، و در موارد نادری از لاء ساخته شده اند .

به جز سنگ لاجورد و فیروزه ، تقریبا تمام مواد اولیه و خام بكار رفته در شهر سوخته از ارتفاعات سیستان تامین می شد و عقیق از بستر رودخانه ها گرفته می شد .

دكتر میشل كازانوا (استاد دانشگاه رن فرانسه و عضو گروه حفاری شهر سوخته) كه محقق سنگهای قیمتی دوران باستان است می گوید: «حاصل مقایسه اشیاء زینتی فراوانی كه تا كنون از مصر ، بحرین ، سوریه ، دانمارك ، شوش، جیرفت و شهر سوخته بدست آمده این بود كه بسیاری از این اشیاء با ارزش که در گورستانهای سلطنتی میان رودان (بین النهرین) یافت شده از شهر سوخته و جیرفت و آسیای مركزی به این منطقه آمده و توسط بزرگان مورد استفاده قرار می گرفته اما نكته جالب توجه آن است كه ظروف قیمتی بدست آمده از شهر سوخته و جیرفت در گورستانهای عمومی كشف شده اما در میان رودان و دیگر شهرها این ظروف در گورستانها ی سلطنتی و معابدیافت شده» وی یاد آور شد: «این موضوع نشان می دهد كه تولید این قبیل اشیاء در جیرفت و شهر سوخته رایج بوده و در گورهای مردم این شهر ها نیز یافت می شود اما زمانی كه این اشیاء به میان رودان می رود بسیار باارزش دانسته می شودو در معابد و این قبیل مراكز نگهداری می شوند» و تمام اینها نشان از غنا و رفاه مردمان این شهرها دارد .

پارچه های بدست آمده از شهر سوخته نرم و تازه بنظر می رسند و برخی از آنها را می توان مانند دستمالی پیچیده و باز كرد بدون آنكه به شكل آنها خللی وارد شود . پارچه ها، رنگی و دارای دو منشأ گیاهی و جانوری هستند و پیدا شدن تعداد قابل توجهی وسایل و ابزار گوناگون بافندگی و ریسندگی چوبی و گلی و سفالی و فلزی نشان دهنده تولید پارچه ها در شهر سوخته است .

در مجسمه های یافت شده در شهر سوخته پیكر حیوانات و انسان، هم زن و هم مرد دیده می شود.

پس از سفال، مرمر رایج ترین ماده ای است كه در شهر سوخته برای تولید ظرفهای مختلف و اشیایی چون مهر ، مدال،     مهره های سنگی ، دوك نخ ریسی، وزنه های بافندگی و پیكركها استفاده شده ، بر اساس شواهد موجود تولید ظروف سنگی در شهر سوخته فعالیتی تخصصی بوده و بر مبنای اطلاعاتی كه از گورستان در دست است می دانیم كه بسیاری از پیشه ها و مشاغل در شهر سوخته تخصصی بوده (قبورجداگانه) ،عمده سنگهای به كار رفته در تولید اشیاء مرمری شهر سوخته، از افغانستان به این منطقه آورده شده .

اشكال چوبی نیز به شكل های مختلف در شهر سوخته دیده شده اند : اشیاء زینتی ، قالب كفش ، جعبه ها، اشیا و ابزار كار. از نمونه های بسیار شایان توجه و جالب، آثار معرق بر روی دو عدد شانه ی سر است  كه تا پیش از این قدمت معرق به دوره صفویه و قاجار بر می گشت ولی با كشف این دو شانه ظریف قدمت معرق به هزاره سوم قبل از میلاد عقب رانده شد.

 

دانش پزشكی

شهر سوخته

با شواهد موجود آشكار است كه دانش پزشكی این منطقه از دانش حال حاضر آن سامان نه تنها كمتر نبوده شاید بیشتر هم بوده.

چشم مصنوعی كشفی بی نظیر در كاوش های علمی شهر سوخته است كه توجه تمام كارشناسان و باستان شناسان را به خود جلب كرده. این چشم، چشم چپ یك زن تنومند مدفون در قبر بوده. جنس این چشم هنوز مشخص نشده اما به نظرمی رسد چشم مزبور از جنس قیر طبیعی است كه با نوعی چربی جانوری مخلوط شده ساخته شده است در روی این چشم مصنوعی ریزترین مویرگ های داخل کره چشم توسط مفتول های طلایی به قطر كمتر از نیم میلی متر طراحی شده اند. بررسی ها نشان داده که احتمالاً زن صاحب چشم 25 تا 30 ساله بوده و زنی دورگه ی سیاه و سفید بوده و قدمت این چشم به حدود 2800 سال پیش از میلاد و 4800 سال پیش از این می رسد. به غیر از این ها به علومی چون شكسته بندی، عمل شگفت انگیز جراحی جمجمه و دندان پزشكی واقف بودند و جراحی مغز دختر 13 ساله از دیگر شگفتی های دانش پزشكی این مردمان بوده.

 

معماری

شهر سوخته

این شهر كه به گفته پروفسور كازانوا شهریت اولیه اینجا بوده و بسیاری از مسائل شهر نشینی دنیا را می توان از این محوطه باستانی پیدا كرد ، بنای عظیمی را در خود جای داده كه دارای 60 اتاق و فضای مفید می باشد. این اتاقها و فضاها به دو گروه فضاهای سرباز یا حیاط و فضاهای بسته یا اتاق تقسیم می شود. كاوش های جدید اتاق های بیشتری از این بنای بزرگ را كشف كرده اما تا اكنون دیوارهای خارجی این بنا و محدوده اصلی آن پیدا نشده. دیوارهای اتاق از خشت است و دارای استحكام زیادی است و دارای قطر زیاد بین 75 تا 125 سانتی متر بوده خشتها با استفاده از قالب های چوبی ساخته شده اند و كناره های آن كاملا صاف بوده و اثر انگشت خشت زن كمتر بر روی خشتها مشخص است و شایان ذكر است كه دروازه اصلی ساختمان هنوز پیدا نشده. و تمام اینها نشان از معماری شگفت انگیز آن دارد.

 

طراحی اولین انیمیشن بشریت

 شهر سوخته

پیش از انقلاب اسلامی باستان شناسان ایتالیایی حاضر در شهر سوخته به هنگام كاوش در یك گور 5 هزار ساله جامی پیدا كردند كه نقش یك بز همراه با تصویر یك درخت روی آن دیده می شد. در سال 1983 این اثر در قالب گزارش حفاری گروه ایتالیایی در نشریه ای معرفی شد. سالها بعد دكتر سید سجادی پس از بررسی این شیء دریافت كه نقش آن برخلاف دیگر آثار تكراری هدفمند دارد به گونه ای كه حركت بز را به سوی درخت نشان می دهد. در آن زمان نقاشی هنرمند توانسته در 5 حركت بزی را طراحی كند كه به سمت درخت حركت می كند و از برگ آن تغذیه می كند از این جام 10 سانتی متری كه روی یك پایه است برای نوشیدن استفاده می كردند.

در سفالهای شهر سوخته كه از متمدنترین و پیشرفته ترین تمدن های باستانی در 5 هزار سال پیش است، نقش بز و ماهی بیش از هر نقش دیگری است چون مردم شهر از بز و ماهی بیش از هر موجود دیگری برای ادامه حیات استفاده می كردندنقش بز متحرك نشان می دهد كه مردمان شهر سوخته بسیار باهوش، هنرمند و در زمان خود پیشرو بوده اند.

رئیس آسیفای ایران (انجمن فیلمسازان انیمیشن) گفت: این بز متحرك كه نخستین انیمیشن دنیا به شمار می رود به نماد آسیفای ایران تبدیل شد. اما انتخاب آن به عنوان آرم آسیفای بین المللی به نظر اعضای آن بستگی دارد. روانبخش صادقی انیماتوری كه برای نمایش یكی از انیمیشن های اینترنتی خود در جشنواره زاگرب در كشور كرواسی به این كشور سفر كرده گفت : یك نسخه از فیلم معرفی بز نقش بسته برجام سفالین شهر سوخته كه توسط آسیفای ایران ساخته شده را در مجمع عمومی به اعضای آسیفای بین المللی تحویل دادم قرار است هر یك از اعضا آن را تماشا كنند سپس نظر انجمن درباره انتخاب این نقش به عنوان لوگوی آسیفا اعلام شود.

از دلایل دیگر كه ثابت كننده ی هوش بسیار بالای مردم شهر سوخته است این است كه آنها اولین مخترعان بازی هایی چون شطرنج و تخته نرد بوده اند و دیگری خط كشی با دقت كمتر از نیم میلی متر كه نشان از آشنایی آنان با علم ریاضی و هندسه دارد.

در مجموع می توان گفت در 5 هزار سال پیش، این شهر از سیستم اداری بسیار پیشرفته، دانش پزشكی و ریاضی و معماری و صنعت باور نكردنی و سیستم بهداشتی بسیار مترقی از جمله سامانه تخلیه فاضلاب، همچنین مردمی بسیار مرفه و غنی و بسیار با فرهنگ، همكاری زن و مرد در اداره و پیشرفت جامعه و….. برخوردار بوده و تمام اینها در 5 هزار سال پیش رخ داده.

پس ما می توانیم ……        

    پاینده باد ایران و ایرانی

 

پایگاه فرهنگی هنری تکناز

با يک کليک همسر آينده خود را انتخاب کنيد
فروش بلیط هواپیما
پربیننده های تکناز
جدیدترین مطالب
لیزر
بچه های آسمان
Xبستن تبليغ
Xبستن تبليغ
فوتبال