فوتبال
تور مسافرتي
تور مسافرتي
تبليغات در تکناز

مطالب امروز

فوتبال

تاریخ سیاسی معاصر ایران

مجموعه : تاریخ ایران
تاریخ سیاسی معاصر ایران

 
مروری اجمالی بر قاجاریان این سلسله داراى هفت پادشاه بوده كه آشنایى اجمالى با زندگى سیاسى هر كدام ضرورى است:1- آغا محمّدخان‏وى اوّلین پادشاه این سلسله بود كه با سركوبى رقباى خود از خاندان زندیه توانست در سال 1166 ش/ 1794 م سلسله قاجاریه را بنا نهد. آغا محمد خان با توجّه به اوضاع جهانى و نیز شجاعت و تدبیرى كه داشت توانست اقدامات مؤثّرى در جهت حفظ تمامیّت ارضى ایران انجام دهد كه از جمله آنها تصرف تفلیس در دو مرحله و بازگرداندن بلخ به ایران بود، امّا جنایات هولناك وى ضربات مهلكى بر ایران وارد كرد. به عنوان مثال وى پس از لشكركشى به كرمان جهت سركوب لطفعلى خان زند و فائق آمدن بر وى، دست سربازان خود را به مدّت سه روز جهت هرگونه جنایتى در آن شهر بازگذاشت. در نهایت خود دستور داد كه چشم مردان كرمان را با وضع فجیعى از حدقه درآورند. او براى اخذ جواهرات نادرى از شاهرخِ نابینا، به شكنجه‏هاى گوناگون متوسّل شد. در اوّلین لشكركشى به تفلیس و پیروزى بر آراكلى خا ن سربازان وى جنایات بى‏شمارى در داخل شهر انجام دادند. خود وى نیز دستور قتل هفتاد نفر از اهالى آن شهر را كه به استقبالش آمده بودند صادر كرد! این جنایات یكى از زمینه‏هاى مهمّ جدایى بعدى‏ گرجستان را از ایران فراهم كرد. این پادشاه در لشكركشى دوّم به تفلیس، به دست لشكریانِ خود به قتل رسید. 2- فتحعلى شاه‏وى با وصیّت آغامحمدخان و مساعدت حاجى ابراهیم كلانتر توانست در 1169 ش/ 1797 م تاجگذارى كند. دوران سلطنت وى مقارن با رقابت شدید قدرتهاى بزرگ، بویژه روس و انگلیس در ایران بود. در این دوره روسیه ضمن الحاق رسمى گرجستان به خاك خود، جنگ بزرگى را علیه ایران آغاز كرد كه ده سال طول كشید. در این جنگ، علاوه بر تلفات و خسارات دوران جنگ، به موجب پیمان گلستان قسمتهاى مهمّى از خاك ایران از جمله داغستان، گرجستان، ارمنستان، گنجه، شكّى و … از ایران جدا شده؛ و ایران حق كشتیرانى در دریاى خزر را نیز از دست داد. آنچه كه زمینه‏ساز اصلى شروع جنگ دوّم ایران و روس شد ابهام در تعیین حدود مرزها بود؛ كه البته جنگ دوم نیز باعث جدا شدن قسمتهایى دیگر از خاك ایران از جمله ایروان و نخجوان شد و مرزهاى بین دو كشور رود ارس قرار گرفت؛ ضمن آنكه براى اولین بار به صورت رسمى به یك كشور خارجى (روسیه) امتیاز كاپیتولاسیون اعطا شد.كشور ایران كه در این دوران از ضعف شدید برخوردار بود درصدد اتّحاد با كشورهایى مانند فرانسه و انگلستان برآمد و به عقد قراردادهایى همچون «فین‏كن‏اشتاین» با فرانسه و پیمان‏هاى «مجمل» و «مفصّل» با انگلستان مبادرت كرد ولى این اتّحادها نه تنها نتیجه مثبتى در برنداشت بلكه با تنها گذاشتن ایران در مراحل حسّاس جنگ، زمینه را براى شكست ایران فراهم كرد.در پى شكستِ ایران در جنگِ دوّمِ ایران و روس و اعمال خودسرانه «گریبایدوف» سفیر روسیه مبنى بر انتقال زنان گرجى مسلمان شده به سفارت جهت بازجویى در زمینه تمایل یا عدم تمایل آنها براى سكونت در ایران، مردم خشمگین به سفارت حمله برده كلّیه افراد روسى داخل سفارت را به قتل رساندند. روسها نیز كه پى به واقعیت برده‏ بودند با معذرت‏خواهى رسمى توسط دولت ایران موضوع را خاتمه یافته تلقّى كردند.واقعه دیگر زمان فتحعلیشاه لشكركشى به هرات توسط عباس‏میرزا و پسرش محمدمیرزا بود كه موقعیّتى جهت بازگرداندن هرات به ایران به دست نداد. علّت اصلى این شكست، كارشكنى‏هاى جدّى انگلیسیها در راه ورود نیروهاى ایرانى به هرات بود. در این زمان كه جهان در حال پیشرفت بود فتحعلى شاه خود را شاه شاهان مى‏خواند. در حالى كه وى با اشتغال به حرمسراى عریض و طویل خود، از اوضاع جهان (بلكه ایران) كاملًا بى‏اطلاع بود.3- محمدشاه‏پس از مرگ فتحعلى شاه، محمدمیرزا با توجّه به دراختیار داشتن نیروى نظامى و حمایت روس و انگلیس از وى و همچنین داشتن وزیرى لایق همچون «میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانى» توانست بر رقباى خود فائق آید و در سال 1206 ش/ 1834 م تخت سلطنت را تصاحب كند. وى در دوران سلطنت خود اقدام به لشكركشى جهت تسخیر هرات كرد ولى مجدداً به علّت كارشكنى انگلیس موفقیتى به دست نیاورد.میرزا ابوالقاسم كه در زمان سلطنت محمد شاه به عنوان صدر اعظم انتخاب شده بود به علّت بدگویى افراد چاپلوس و وابسته به بیگانه از وى در نزد شاه و عدم خوش‏آیند شاه از استقلال نظر صدر اعظم، به دستور شاه به قتل رسید. با این قتل، اقدامات اصلاحى قائم‏مقام كه در جهت پیشرفت و ترقّى كشور صورت مى‏گرفت نیز پایان گرفت. وى تنها كسى بود كه در دربار محمّد شاه حاضر به اخذ رشوه نبود. «1»4- ناصرالدین شاه‏پس از مرگ محمّدشاه، ناصرالدین میرزا در معیّت سفراى روس و انگلیس و وزیر لایق و كاردان خود، میرزا تقى خان فراهانى، به طرف تهران حركت كرد و در 1220 ش/ 1848 م بر تخت سلطنت جلوس كرد. اوّلین صدر اعظم وى میرزا تقى خان فراهانى‏ ملقّب به امیركبیر در سه سال و اندى صدارتش اصلاحات فراوانى در زمینه‏هاى اقتصادى، فرهنگى، سیاسى و نظامى انجام داد كه باعث پیشرفتهاى شگرفى در این دوره كوتاه شد. بدگویى متملّقان و چاپلوسان و توطئه‏هاى سفراى روس و انگلیس، منجر به صدورِ حكم قتل امیر به امضاى شاه شد. استبداد و استعمار در دوران سلطنت پنجاه ساله ناصرالدین شاه به اوج خود رسید.سفرهاى شاه به خارج نه تنها باعث تحوّلى در كشور نشد بلكه از ترس اطلاع مردم از تحوّلات كشورهاى اروپایى و اعتراض آنها علیه سلطنت، بر فشار و اختناق موجود افزوده گشت به طورى كه مردم تا قبل از نهضت تنباكو هرگز فكر نمى‏كردند بتوانند علیه وى اعتراض موفقیّت‏آمیزى صورت دهند. استعمار نیز با اخذ امتیازات گوناگون از جمله «رویتر»، انحصار توتون و تنباكو- رژى- توسط انگلیس و امتیازات بانك استقراضى و شیلات توسط روسیه سعى در نفوذ هر چه بیشتر در ایران داشت. حركت مردمى بر ضد امتیاز انحصارى توتون و تنباكو به رهبرى مرحوم میرزاى شیرازى در همین زمان صورت گرفت كه در نهایت با پیروزى مردم به پایان رسید. همچنین در زمان سلطنت وى، هرات و سرزمین تركستان (تركمنستان) براى همیشه از ایران جدا شد. سرانجام ناصرالدین شاه در حالى كه مشغول برگزارى جشن پنجاهمین سال سلطنت خود بود توسط میرزا رضاى كرمانى كه تحت تأثیر افكار سید جمال‏الدین اسدآبادى قرار داشت كشته شد. «1»5- مظفرالدین شاه‏وى در سال 1268 ش/ 1896 م جانشین پدر شد. او با وامهاى كلانى كه از روسیه گرفت دو سفر اروپایى جهت تفریح و خوشگذرانى انجام داد و با این كار، بر نابسامانى اوضاع اقتصادى كشور افزود. با توجّه به تحوّلات سیاسى- اجتماعى در كشورهاى دیگر و آگاهى نسبى ایرانیان با آن و با توجّه به ظلم و بى‏عدالتى موجود، مردم و روحانیون اعتراضات دامنه‏دارى را صورت دادند و خواستار تأسیس عدالتخانه جهت رسیدگى به‏ تظلمات مردمى شدند. هر چند پس از مهاجرت صغیر،  شاه فرمان تأسیس عدالتخانه را صادر كرد ولى عوامل استبداد از جمله صدر اعظم، امین‏الدوله» حاضر به اجراى آن نشدند. در مرحله بعدى با انجام مهاجرت كبیر،  شاه به خواست جدید مردم تن داد و فرمان مشروطیت را صادر كرد و براى اوّلین بار مجلس شوراى ملّى تشكیل شد. در این دوره نیز همانند قبل، اعطاى امتیازات گوناگون به خارجیان تداوم یافت. از جمله آنها امتیاز نفت بود كه به یك انگلیسى به نام دارسى داده شد.6- محمد على شاه‏محمدعلى شاه در زمان حكومت خود در تبریز بر ضد مشروطه‏خواهان اقدام كرد، ولى براى اینكه بتواند به سلطنت برسد تغییر روش داد و به طور ظاهرى با مشروطیت و قانون اساسى تنظیم شده موافقت كرد، امّا به محض رسیدن به سلطنت بناى مخالفت با مشروطه را گذاشت. اوّلین اظهار مخالفت را با عدم دعوت نمایندگان مجلس در جشن تاجگذارى بروز داد. او با دعوت از «امین‏السلطان» جهت پذیرشِ مقام «صدارت عظمى‏» زمینه سركوبى نهضت را هم فراهم كرد. وى سوگند یاد كرده و پشت قرآن با دست‏خط و امضاى خود نوشته بود كه هرگز علیه مشروطیت اقدام نكند. امّا او كه از محدودیتها و سلب اختیارات توسّط قانون اساسى مشروطیت بشدّت عصبانى بود، مدّتى بعد به كمك قواى قزّاق و فرمانده روسى آنها به نام «لیاخوف» مجلس را به توپ بست. پس از این سركوبى، حكومت وى كه به «استبداد صغیر» معروف شده است آغاز شد. در این زمان انقلابیون از رشت و اصفهان به سوى تهران حركت كرده و دوباره پایتخت را فتح نمودند.پس از آن، در حالى كه محمدعلى شاه به سفارت روس پناهنده شده بود توسط شورایى از مشروطه‏خواهان براى همیشه از سلطنت خلع و پسرش احمد میرزا كه بیش از یازده‏سال نداشت به پادشاهى و «عضدالملك» رئیس ایل قاجار به عنوان نیابت سلطنت منصوب شد.7- احمد شاه‏وى پس از عزل پدر و در حالى كه اوضاع سیاسى- اجتماعى كشور بشدّت نابسامان بود به پادشاهى رسید. مشروطه خواهان ضمن پیروزى اوّلیه هنوز موفّق به تثبیت اوضاع نشده بودند. مجلس هم براى سر و سامان دادن به اوضاع مالیه كشور، از هیأتى آمریكایى به ریاست مورگان شوستر «1» كمك خواست. وى كه با اختیارات تام مشغول به خدمت شد هنگامى كه تصمیم گرفت «ماژور استوكس» «2» انگلیسى را به عنوان فرمانده ژاندارمرىِ خزانه تعیین كند با اولتیماتوم روسها روبرو شد. بالاخره مجلس مجبور شد كه شوستر را از كار بركنار كند. احمد شاه كه هنوز كفایت لازم جهت انجام امور حكومتى را نداشت، در پى كودتا 1299 ه. ش با فراهم نمودن وسایل سفر توسط رضا خان به اروپا رفت و هرگز برنگشت. در این زمان انقلاب بلشویكى در روسیه رخ داده و احتمال نفوذ كمونیسم در ایران و منطقه مى‏رفت. از این رو انگلستان تصمیم به ایجاد یك حكومت مقتدر مركزى در ایران توسط رضا خان گرفت. با اعمال این سیاست زمینه براى انقراض سلسله قاجاریه و روى كار آمدن خاندان پهلوى فراهم شد.
 
 
 

با يک کليک همسر آينده خود را انتخاب کنيد
فروش بلیط هواپیما
پربیننده های تکناز
جدیدترین مطالب
لیزر
بچه های آسمان
Xبستن تبليغ
فوتبال