فوتبال
تور مسافرتي
تور مسافرتي
تبليغات در تکناز
فوتبال

نیایش سحرگاهان ( رمضان )

مجموعه : دینی

در معنای سحر آورده اند که وقت آخر شب و زمان پیش از صبح ، برخی شراح نوشته اند که سحر سپیدی است که بالای سیاهی باشد و یا سپیدی که بر سیاهی برآید.

سحرگاهان ماه مبارک رمضان از آنجا که نقطه آغازی است برای شروع روزی همراه با ستیز با هواهای نفسانی و خودسازی، از اهمیت بسیار والایی برخوردار است. نشستن بر سر سفره سحری که همراه با آداب و تشریفات خاصی است بسیار دل انگیز و روح نواز است. خصوصا این لحظات برای کودکان و نوجوانان بسیار زیبا و خاطره انگیز است و رایحه دلپذیر رحمت بی انتهای ایزدمنان در چنین فضای ملکوتی غیر قابل انکار است. اذان صبح هنگام امساک است و سپس نماز و نیایش به درگاه معبود. در روایات آمده است که این لحظات بهترین اوقات برای مستجاب شدن دعاهای خیر است و درهای آسمان در این اوقات بر روی بندگان صالح و مومن باز می شود و باران رحمت الهی بر زمین نازل می گردد.

در شعر سخنوران ادبیات فارسی همواره هنگامه پررمز و راز سحرگاهان از جلوه جذاب و دلنشینی بهره گرفته است. فرصتی که فاصله زمین از آسمان به حداقل ممکن می رسد و ملائک برای دیدار صالحان به زمین می شتابند:

خواجه حافظ شیرازی:
من آن مرغم که هر شام و سحرگاه
ز بام عرش می آید صفیرم
خاقانی شروانی:
هر سحرگاهش دعای صدق ران
پس به سویش عرش فرسایی فرست
خسروانی:
دلخسته و مجروحم و پی خسته و گمراه
گریان به سپیده دم و نالان به سحرگاه
آغاجی:
عهد و میثاق باز تازه کنیم
از سحرگاه تا به وقت نماز
سنایی غزنوی:
آنچه یک پیر زن کند به سحر
نکند صد هزار تیر و تبر
سوزنی سمرقندی:
به دعای سحرگهانه تو را
برساند به من خداوندم
شیخ اجل سعدی شیرازی:
به فلک می رود آه سحر از سینه من
تو همی برنکنی دیده ز خواب سحری
سهیل محمودی:
نسیم را به سفره ضیافت سحرگهان
به روشنای پرشکوه شهر ما صدا بزن
عید رمضان (فطر:)

در معنی “فطر” در “اقرب الموارد” آمده است که عید روزه گشادن.

جشنی که مسلمانان پس از روزه ماه مبارک رمضان در روز اول شوال گیرند.

عید فطرنیز دارای آداب و مراسم ویژه ای است. در این روز مسلمانان با ظاهری آراسته و پاک در نماز عید فطر شرکت می جویند و خداوند را به خاطر نعمات این ماه مبارک سپاس می گویند. بازدید از اقوام و آشنایان و تبریک عید و پرداخت “فطریه” به مستحقان از دیگر نکات قابل ذکر در خصوص این رویداد عظیم اسلامی است که دارای ابعاد فردی و اجتماعی فراوان است. با این تعاریف غیرممکن خواهد بود که این عید فرخنده و این روز خجسته از نگاه شاعران نکته یاب مسلمان دور مانده باشد. در گنجینه ادب پارسی درباره این واقعه اشعار بسیار دل انگیزی سروده شده است که حکایت از منزلت این عید سعید دارد. عیدی که جشن پیروزی بر نفس سرکش است. از آنجا که “فطر” مقابل “صوم” است، عید فطر عید صیام نیز گفته شده است و تبریک و تهنیت این روز همچون دیگر اعیاد اسلامی مورد توجه قرار داشته است:

فرخی سیستانی:

عید قربان بر او مبارک باد
هم بر آن سان که بود عید صیام
خاقانی شروانی:
گفتم کدام عید نه اضحی بود نه فطر
بیرون از این دو عید چه عید است دیگرش
رودکی سمرقندی:
روزه به پایان رسید و آمد نو عید
هر روز بر آسمانت باد امروا
منوچهری دامغانی:
بر آمدن عید و برون رفتن روزه
ساقی بدهم باده بر باغ و به سبزه
لاادری:
عید رمضان آمد و ماه رمضان رفت
صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
خواجه شمس الدین محمد حافظ:
حافظ منشین بی می و معشوق زمانی
کایام گل و یاسمن و عید صیام است
مسعود سعد سلمان:
ای خداوند عید روزه گشای
بر تو فرخنده شد چو فرهمای
ایام شهادت مولای متقیان امام علی(ع)

در سحرگاه نوزدهم ماه مبارک رمضان سال چهلم هجری، مولای متقیان حضرت امام علی بن ابیطالب(ع) هنگام نماز و در حالت سجده مورد اصابت شمشیر زهرآگین یکی از خوارج به نام عبدالرحمن بن ملجم مرادی قرار می گیرد. امام بر اثر همین ضربت ناجوانمردانه در روز بیست و یکم ماه رمضان به شهادت می رسند. اما داغ این شهادت جانگداز هیچگاه با مرور زمان تسکین نیافت و شیعیان و شیفتگان آن پیشوای بر حق همه ساله در این ایام که مصادف با شبهای قدر است به عزاداری می پردازند. مراسم سوگواری برای شهادت جانسوز آن حضرت معمولا از شب نوزدهم ماه مبارک رمضان آغاز و تا بیست و دوم این ماه ادامه می یابد و در این ایام گویی آن واقعه شگفت، دوباره جانی تازه می گیرد. بی تردید این ایام از معنوی ترین روزهای ماه مبارک رمضان است که از یک سو احتمال شب قدر و از سوی دیگر عطر ملکوتی یاد امام العارفین(ع)، چنین فضای روحانی را پدید می آورد.

در مجالسی که همه ساله به همین مناسبت برگزار می شود مداحان با قرائت اشعار مرثیه و نیز اشعاری که در خصوص کرامات و فضایل آن حضرت سروده شده است به محافل جلوه ای آسمانی می بخشند. موضوع این اشعار غالبا ترسیم واقعه ضربت خوردن آن حضرت و وقایعی است که تا هنگام شهادت و دیدار معبود، روی داده است. همچنین ساده زیستی و دستگیری ایشان از محرومان و مستضعفان، روزه داری و افطار ساده حضرت و کمک به ایتام و … می باشد:

استاد محمد حسین شهریار:
شب ز اسرار علی آگاه است
دل شب محرم سرالله است …
روزه داری که به مهر اسحار
بشکند نان جوین افطار …
افشین علا:
ماه ماه روزه است
روز، روز ضربت است
از مصیبت علی(ع)
در دلم قیامت است
***
روزهای ماه را
گرچه روزه بوده ایم
ما به لقمه های چرب
روزه را گشوده ایم
***
هیچ شب نگشته ایم
با یکی دو رنگ، سیر
در کنار نان، علی(ع)
لب نزد به ظرف شیر
***
توی سفره اش علی(ع)
شربت خنک نداشت
در کنار نان جو
او به جز نمک نداشت
***
زرق و برق سفره ها
کم نمی شود ولی
کاش زندگی کنیم
مثل حضرت علی(ع)
میلاد امام حسن مجتبی(ع( )مولود رمضان:)

حضرت امام حسن مجتبی(ع) در روز سه شنبه پانزدهم ماه مبارک رمضان سال سوم هجری در مدینه طیبه دیده به جهان گشود. از این رو و به میمنت خجسته زادروز فرخنده این امام، او را مولود نیمه رمضان یاد کرده اند و شیعیان همه سال ولادت با سعادت آن حضرت را در پانزدهم ماه رمضان جشن می گیرند و با برپایی مجالس با شکوهی به مولودی خوانی و ذکر فضایل دومین پیشوای شیعیان جهان می پردازند. بدین ترتیب ماه مبارک رمضان با نام سبط اکبر حضرت امام حسن بن علی(ع) پیوندی خجسته دارد و روز پانزدهم این ماه در نزد شیعیان از جایگاه و منزلت والایی برخوردار است. این نکته در اشعار سخنوران ادب پارسی نیز به شکل دل انگیزی تبلور یافته است:

محمدجواد قائمی:
امروز امیر ما سوی می آید
مرآت بنی مصطفی(ص) می آید
در نیمه ماه رمضان خسن اتم
یعنی که امام مجتبی(ع) می آید
علی اکبر پیروی:
ای دل امشب تو را صفا باشد
زان که دل شاد مصطفی(ص) باشد
چون شب نیمه مه رمضان
شب میلاد مجتبی(ع) باشد
دکتر قاسم رسا:
از حریم فاطمه(ص) در نیمه ماه صیام
چهره ماه حسن(ع) تابید با وجه تمام
ریاضی یزدی:
در رمضان ماه نشاط و سرور
ماه دعا، ماه خدا، ماه نور
نورفشان شد ز دو سو
در دو افق تافت دو خورشید جان
وحی خدا، از افق ایزدی
نورحسن، از افق احمدی
تاثیر رمضان در تحول روحی شاعران و …

نکته بسیار مهم و قابل تامل دیگر در خصوص ماه مبارک رمضان، تاثیر غیرقابل انکار این ماه بر شاعران است. چه بسیار اشعاری که در این ایام سروده شده، اما هیچ اشاره مستقیمی به رمضان، روزه، افطار و … نشده است اما به برکت روحانیت این ماه از حال و هوایی ملکوتی بهره مند است. شاید اگر تاریخ سرودن هر شعری در پای آن ثبت شده بود به سادگی تاثیر شگفت انگیز این ماه را می توانستیم به تحقیق دریابیم.

متاسفانه بسیاری از اشعار فاقد تاریخ سرایش هستند و این امر تحقیق در این باره را قدری دشوار می نمایاند. اما تلویحا از حال و هوای اشعار تا حدودی می توان به زمان سرایش آن پی برد. غالبا اشعاری که در ماه مبارک رمضان سروده شده است به دعا و نیایش و زمزمه های سحرگاهی تمایل بیشتری دارد و از سوز و گداز و معنویت افزونتری برخوردار است که حکایت از اوضاع و احوال شاعر و آیینه تمام نمای تاریخ سرایش شعر می باشد. این قیاس که بر پایه تحول کیفی شاعر استوار است رهگذر مقایسه اشعار بدون تاریخ یک شاعر با اشعار دارای تاریخ شاعران دیگر و نیز با اشعاری که دارای اشاره مستقیم به ماه رمضان است به یقین ما را رهنمون خواهد شد.

در فرهنگ عامه (فولکلوریک) نیز اشعار بسیار فراوان و زیبایی در مورد جلوه های ماه مبارک رمضان وجود دارد که بر سر زبان مردم کوچه و بازار جاری است. گرچه سراینده این اشعار مشخص نیست و در کمتر کتابی به این مجموعه گرانبها که سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر به ارث رسیده است، برخورد می کنیم، اما هیمن امر نیز حکایت از مقبولیت سخن موزون و توجه مردم به جای جای این سرزمین به فرهنگ عظیم رمضان دارد. ماه مبارکی که آینه تمام نمای رحمت بی منتهای الهی دارد. ماه مبارکی که گذشت ایام جنبه ها و جلوه های افزونتری از برکات و فواید آن را بر جهانیان آشکار می سازد و در ضیافت با شکوه پروردگار عالیمان، به انسان فرصت داده می شود تا از درهای آسمانی که به روی او گشوده شده است وارد شود و مشمول رحمت بی پایان آفریدگار جهانیان واقع گردد.

  منابع و مآخذ:
1- رمضان در فرهنگ مردم – مولف: سیداحمد وکیلیان – تهران: نشر سروش، چاپ اول 1370
2- دیوان شاه نعمت الله ولی – تهران: نشر طلوع – چاپ پنجم 1370
3- قرآن کریم – تهران: انتشارات جاویدان – چاپ سوم 1372
4- فرهنگ فارسی معین – دکتر محمد معین – تهران، انتشارات امیرکبیر – چاپ سیزدهم 1378
5- آیینه آفتاب – تالیف: مشفق کاشانی و محمود شاهرخی، تهران: نشر اسوه – چاپ اول 1369
6- دیوان حکیم ناصر خسرو قبادیانی – تهران: نشر چکامه – چاپ اول 1361
7- آیینه مهر – تالیف: اکبر بهداروند – تهران: نشر چکامه – چاپ اول 1369
8- دیوان حکیم سوزنی سمرقندی – تهران: انتشارات امیرکبیر – 1339
9- دیوان حافظ – تصحیح بهاءالدین خرمشاهی – تهران: نشر نیلوفر
10- کلیات سعدی – تهران: انتشارات اقبال – چاپ اول 1363
11- شاهنامه فردوسی – حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی – تهران: انتشارات امیرکبیر
12- دیوان نزاری قهستانی – تصحیح: دکتر مظاهر مصفا – دکتر محمود رفیعی – تهران: انتشارات علمی
13- دیوان حکیم خاقانی شروانی – تهران: انتشارات سنایی
14- دیوان مسعود سعد سلمان – تهران: انتشارات امیرکبیر
15- چهارده ماه شب چهارده – محمدجواد قائمی – تهران: انتشارات کیهان – چاپ اول 1375
16- الفتوح – ابن اعثم کوفی – تصحیح: غلامرضا طباطبایی مجد – تهران: انتشارات انقلاب اسلامی – چاپ اول 1372
17- گوهر عشق – مولف ضیاءالدین ترابی – تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی – چاپ اول 1375
18- زندگانی امیرالمومنین(ع- ) سید هاشم رسولی محلاتی – تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی – چاپ پنجم 1375
19- دیوان استاد محمدحسین شهریار – تهران: نشر نگاه وزرین – چاپ پنجم 1370
20- دیوان سایر شاعرانی که اشعارشان مورد استناد قرار گرفته است …

نویسنده: کامران شرفشاهی
 
 
با يک کليک همسر آينده خود را انتخاب کنيد
فروش بلیط هواپیما
a
Xبستن تبليغ
فوتبال