لاچین سیر
تبليغات در تکناز

مطالب امروز

حقانیت جانشینی امیرمومنان علی (ع) در غدیر خم

مجموعه : دینی
غدیر سرزمینی است میان مكّه و مدینه، در نزدیكی «جحفه» كه در حدود 200 كیلومتری مكّه واقع شده و چهارراهی است كه حجّاج سرزمین های مختلف می توانستند در آنجا از هم جدا شوند:

راهی به سوی مدینه می رود، در جهت شمال.
راهی به سوی عراق می رود، در جهت شرق.
راهی به سوی مصر می رود، در طرف غرب.
و راهی به سوی یمن، در جهت جنوب.
امروزه این سرزمین، سرزمین متروكی است; ولی روزی شاهد یكی از بزرگترین حوادث تاریخ اسلام بوده، و آن، روزِ نصب علی(علیه السلام) به جانشینی پیامبر گرامی اسلامی(صلی الله علیه وآله) (در روز هیجدهم ذی الحجّه سال دهم هجری) می باشد.
گرچه خلفا روی جهات سیاسی كوشیدند این خاطره عظیم تاریخی را از نظرها محو كنند و هم اكنون نیز بعضی از متعصّبان به دلائلی كه ناگفته پیداست، سعی در محو یا كم رنگ كردن آن دارند; ولی ابعاد این حادثه آن قدر در صحنه تاریخ و حدیث و ادبیات عرب وسیع است، كه قابل پوشانیدن یا محو كردن نیست.
و شما در این كتابچه به مدارك و منابعی در این زمینه برخورد می كنید كه شگفت زده خواهید شد، و از خود می پرسید: مسأله ای كه این همه دلیل و مدرك دارد چگونه مورد بی مهری و پرده پوشی قرار گرفته است؟!
امید است این تحلیل های منطقی و مداركی كه همه از منابع برادران اهل سنّت گرفته شده، وسیله ای برای تقریب صفوف مسلمین جهان گردد، و حقایقی كه در گذشته به سادگی از كنار آن گذشته اند مورد توجّه دقیق همگان، به ویژه نسل جوان قرار گیرد.
گروه معارف و تحقیقات اسلامی – قم

حدیث غدیرسند گویای ولایت

حدیث غدیر یكی از دلایل روشن ولایت و خلافت بلافصل امیرمؤمنان علی(علیه السلام) بعد از پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله) است. كه محقّقان اهمّیّت خاصّی برای آن قائل هستند.
متأسّفانه كسانی كه درباره ولایت آن حضرت گرفتار پیش داوری هستند، گاهی سند حدیث را پذیرفته و در دلالت آن تردید می كنند، و گاه ناآگاهانه سند آن را زیر سؤال می برند.
برای روشن شدن ابعاد مختلف این حدیث، لازم است درباره هر دو موضوع با ذكر مدارك موثّق و معتبر سخن بگوییم:
* * *

دورنمای غدیر

مراسم «حجّة الوداع» در ماه آخر سال دهم هجرت به پایان رسید، مسلمانان، اعمال حج را از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) آموختند و در این هنگام، پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) تصمیم گرفت، مكّه را به عزم مدینه ترك گوید. فرمان حركت صادر شد، هنگامی كه كاروان به سرزمین «رابغ»(1) كه در سه میلی «جحفه»(2) قرار دارد، رسید; جبرئیل، امین وحی، در نقطه ای به نام «غدیر خم» فرود آمد، و حضرت را با آیه زیر مورد خطاب قرار داد:
«یَا أیُّها الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ(3); ای رسول! آنچه كه از سوی خدا به تو فرستاده شده، به مردم ابلاغ كن. و اگر ابلاغ نكنی رسالت خدا را تكمیل نكرده ای، خداوند تو را از آسیب مردم حفظ می كند!»
لحن آیه حاكی از آن است كه خداوند انجام امر خطیری رابر عهده پیامبر(صلی الله علیه وآله) گذارده است كه هم سنگ رسالت، و موجب یأس دشمنان اسلام بوده است، چه امر خطیری بالاتر از این كه در برابر دیدگان بیش از صدهزار نفر، علی(علیه السلام) را به مقام خلافت و وصایت و جانشینی نصب كند؟!
از این نظر، دستور توقّف صادر شد. كسانی كه جلو كاروان بودند، از حركت باز ایستادند، و آنها كه دنبال كاروان بودند، به آنها پیوستند. وقت ظهر و هوا به شدّت گرم بود، تا آنجا كه گروهی از مردم قسمتی از ردای خود را بر سر، و قسمتی را زیر پا می افكندند. برای پیامبر سایبانی، به وسیله چادری كه روی درخت افكنده بودند، تشكیل شد، آن حضرت بر روی نقطه بلندی كه از جهاز شتر ترتیب داده شده بود، قرار گرفت و با صدای بلند و رسا خطبه ای ایرد كرد كه عصاره اش این بود:
* * *

خطبه پیامبر(صلی الله علیه وآله) در غدیر خم

«حمد و ثنا مخصوص خداست. از او یاری می طلبیم و به او ایمان داریم و بر او توكّل می كنیم. از بدی ها و اعمال ناشایست خود به او پناه می بریم. خدایی كه جز او هادی و راهنمایی نیست. و هركس را كه هدایت نمود، گمراه كننده ای برای او نخواهد بود. گواهی می دهم كه جز او معبودی نیست، و محمّد بنده و پیامبر او است.
هان ای مردم! نزدیك است من دعوت حق را لبیك بگویم و از میان شما بروم. من مسؤولم و شما نیز مسؤول هستید!»
سپس فرمود:
«درباره من چه فكر می كنید!؟…» (آیا من وظیفه خود را در برابر شما انجام دادم؟)
در این موقع صدای جمعیت به تصدیق خدمات پیامبر(صلی الله علیه وآله)بلند شد و گفتند:
«ما گواهی می دهیم تو رسالت خود را انجام دادی، و كوشش نمودی، خدا تو را پاداش نیك دهد».
پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
«آیا گواهی می دهید كه معبود جهان یكی است، و محمّد بنده خدا و پیامبر او می باشد; و در بهشت و دوزخ و زندگی جاویدان در سرای دیگر جای تردید نیست؟»
همگی گفتند:
«آری صحیح است، گواهی می دهیم!»
سپس فرمود:
«مردم! من دو چیز نفیس و گرانمایه در میان شما می گذارم، ببینم بعد از من چگونه با این دو یادگار من رفتار می نمایید؟!»
در این وقت یك نفر برخاست و با صدای بلند گفت:
«منظور از این دو چیز نفیس چیست؟!»
پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
«یكی كتاب خداست كه یك طرف آن در دست قدرت خداوند، و طرف دیگر آن در دست شما است، و دیگری عترت و اهل بیت من است; خداوند به من خبر داده كه این دو هرگز از هم جدا نخواهند شد!»
«هان ای مردم! بر قرآن و عترت من پیشی نگیرید، و در عمل به فرمان هر دو، كوتاهی نكنید كه هلاك می شوید!»
در این لحظه، دست علی(علیه السلام) را گرفت و آن قدر بالا برد كه سفیدی زیر بغل هر دو برای مردم نمایان گشت، و او را به همه مردم معرفی نمود.
سپس فرمود:
«سزاوارتر بر مؤمنان از خود آنها كیست؟»
همگی گفتند:
«خدا و پیامبر او داناترند!»
پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
«خدا مولای من، و من مولای مؤمنان هستم، و من بر آنها از خودشان اولی و سزاوارترم! هان ای مردم! «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَوْلاهُ(4) اَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَاحِبَّ مَنْ أحِبَّهُ وَ أَبْغِضْ مَنْ أَبْغَضَهُ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ أَدِرِ الْحَقَّ مَعَهُ حَیثُ دارَ; هر كس من سرپرست و مولای او هستم علی مولای او است. خداوندا! كسانی كه علی را دوست دارند، دوست بدار; و كسانی كه او را دشمن بدارند دشمن دار. خدایا! آنها كه علی را یاری كنند یاری كن، و آنها كه دست از یاری او بردارند آنها را از یاری خود محروم ساز، و حق را بر محور وجود او بگردان!»(5)
در جای جای خطبه بالا(6) اگر نیك بنگرید، دلائل زنده امامت علی(علیه السلام) آشكار است. (شرح این سخن را به زودی خواهیم گفت).
* * *

جاودانگی داستان غدیر

اراده حكیمانه خداوند بر این تعلّق گرفته است كه واقعه تاریخی غدیر، در تمام قرون و اعصار به صورت یك تاریخ زنده كه قلوب و دل ها به سوی آن جذب می شوند، بماند; و نویسندگان اسلامی در هر عصر و زمانی در كتاب های تفسیر و تاریخ و حدیث و كلام، پیرامون آن سخن بگویند; و گویندگان مذهبی در مجالس وعظ و خطابه درباره آن داد سخن دهند و آن را از فضایل غیرقابل انكار امام علی بن أبیطالب(علیه السلام) بشمارند.
نه تنها خطبا و گویندگان، بلكه «شعرا»، از این واقعه الهام گرفته و ذوق ادبی خود را از تفكّر و اندیشه پیرامون این حادثه و از فزونی اخلاص به صاحب ولایت، پرفروغ سازند، و عالی ترین اشعار را به صورت های گوناگون و به زبان های مختلف از خود به یادگار بگذارند. (مرحوم علاّمه امینی بخش مهمّی از اشعار غدیریّه را قرن به قرن در تاریخ اسلام با شرح حالات این سرایندگان در مجلّدات یازدگانه الغدیر از منابع معروف اسلامی آورده است).
به تعبیر دیگر، كمتر واقعه تاریخی در جهان، بسان رویداد «غدیر»، مورد توجّه طبقات مختلف، از محدّث و مفسّر و متكلّم و فیلسوف، و خطیب و شاعر، و مورّخ و سیره نویس واقع شده است.
یكی از علل جاودانی بودن این حدیث، نزول دو آیه(7) از آیات قرآن پیرامون این واقعه است، و تا قرآن ابدی و جاودانی است، این واقعه تاریخی نیز از خاطره ها محو نخواهد شد.
* * *

نكته جالب این كه از مراجعه به تاریخ، به خوبی معلوم می شود كه روز هیجدهم ذی الحجّة الحرام، در میان مسلمانان به نام روز عید غدیر معروف بوده، تا آنجا كه «ابن خلكان»، درباره «المستعلی ابن المستنصر» می گوید: «در سال 487 در روز عید غدیر خم كه روز هیجدهم ذی الحجّة الحرام است، مردم با او بیعت كردند(8) و درباره المستنصر باللّه العبیدی می نویسد: وی در سال 487، دوازده شب به آخر ماه ذی الحجّه باقی مانده بود، درگذشت، و این شب، همان شب هیجدهم ماه ذی الحجّه، شب عید غدیر است.»(9)
جالب این كه «ابوریحان بیرونی»، در كتاب «الآثار الباقیة»، عید غدیر را از عیدهایی شمرده كه همه مسلمانان آن را، برپا می داشتند و جشن می گرفتند!(10)
نه تنها «ابن خلكان» و «ابوریحان بیرونی»، این روز را «عید» می نامیدند; بلكه «ثعالبی» یكی دیگر از دانشمندان معروف اهل سنّت نیز، شب غدیر را از شب های معروف در میان امّت اسلامی شمرده است.(11)
ریشه این عید اسلامی به عصر پیامبر(صلی الله علیه وآله) باز می گردد. زیرا در آن روز پیامبر(صلی الله علیه وآله) به مهاجرین و انصار، بلكه به همسران خود دستور داد كه نزد علی(علیه السلام) بروند و به خاطر ولایت و امامت، به او تبریك گویند.
«زید بن ارقم» می گوید: از مهاجران، ابوبكر و عمر و عثمان و طلحه و زبیر، نخستین كسانی بودند كه به علی(علیه السلام) دست بیعت دادند و مراسم تبریك و بیعت تا مغرب ادامه داشت!(12)
* * *

110 تن از راویان حدیث

در اهمّیّت این رویداد تاریخی، همین اندازه كافی است كه این واقعه تاریخی را صد و ده تن از صحابه پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل كرده اند.(13)
البتّه این جمله نه به آن معنی است كه از آن گروه عظیم، تنها همین افراد، این حادثه را نقل كرده اند; بلكه منظور این است تنها در كتاب های دانشمندان اهل تسنّن، نام صد و ده تن به چشم می خورد.
در قرن دوّم اسلامی كه عصر تابعان نامیده می شود، هشتاد و نه تن از آنان به نقل این حدیث پرداخته اند.
راویان حدیث غدیر، در قرن های بعد نیز از علما و دانشمندان اهل تسنّن می باشند. سیصد و شصت تن از آنها این حدیث را در كتاب های خود گردآورده و گروه زیادی به صحّت و استواری سند حدیث اعتراف نموده اند.
گروهی تنها به نقل این حدیث اكتفا نكرده، بلكه پیرامون اسناد و مفاد آن مستقلاًّ كتاب هایی نوشته اند.
عجیب این كه مورّخ بزرگ اسلامی، طبری، كتابی به نام «الولایة فی طرق حدیث الغدیر» نوشته و این حدیث را از هفتاد و پنج طریق از پیامبر نقل كرده است!
ابن عقده كوفی، در رساله «ولایت»، این حدیث را از صد و پنج تن نقل كرده است.
ابوبكر محمّد بن عمر بغدادی، معروف به جمعانی، این حدیث را از بیست و پنج طریق نقل نموده است.
* * *

از مشاهیر اهل سنت:
احمد بن حنبل شیبانی
ابن حجر عسقلانی
جزری شافعی
ابوسعید سجستانی
امیر محمد یمنی
نسائی
ابوالعلاء همدانی
و ابوالعرفان حبان
این حدیث را به اسناد زیادی(14) نقل كرده اند.
دانشمندان شیعه نیز پیرامون این واقعه تاریخی، كتاب های ارزنده فراوانی نگاشته اند و به منابع مهمّ اهل سنّت نیز اشاره كرده اند كه جامع ترین آنها كتاب تاریخی «الغدیر» است كه به خامه توانای نویسنده نامی اسلامی، علاّمه مجاهد، مرحوم آیة اللّه امینی نگارش یافته است (در نگارش این بخش، از آن كتاب استفاده فراوانی به عمل آمده).
به هر حال، پیامبر(صلی الله علیه وآله) پس از نصب امیرمؤمنان علی(علیه السلام) به عنوان جانشین خود فرمود:
«ای مردم! اكنون فرشته وحی بر من نازل گردید و این آیه را آورد: «اَلْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتِی وَ رَضیتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دیناً(15); امروز دین شما را كامل نمودم، و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اسلام را برای شما یگانه آیین انتخاب كرده و پسندیدم.»
در این موقع صدای تكبیر پیامبر(صلی الله علیه وآله) بلند شد. و فرمود:
«خدا را سپاس می گذارم كه آیین خود را كامل كرد و نعمت خود را به كمال رسانید، و از وصایت و ولایت و جانشینی علی پس از من خشنود گشت.»
سپس پیامبر(صلی الله علیه وآله) از آن نقطه مرتفع فرود آمد و به علی(علیه السلام) فرمود:
«در زیر خیمه ای بنشین، تا سران و شخصیّت های بارز اسلام با تو بیعت كنند و تبریك گویند».
پیش از همه، شیخین (عمر و ابوبكر) به علی(علیه السلام) تبریك گفتند و او را مولای خود خواندند!
حسان بن ثابت، فرصت را مغتنم شمرد، با كسب اجازه از محضر پیامبر(صلی الله علیه وآله)، اشعاری سرود و در برابر پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله)خواند، كه ما فقط دوبیت آن را در اینجا نقل می كنیم كه بسیار گویاست:
فقال لَهُ قم یا علی فانّنی
رضیتك من بعدی إماماً و هادیاً
فمن كنت مولاه فهذا ولیّه
فكونوا له اتباع صدق موالیاً
یعنی: «به علی فرمود برخیز كه من تو را برای جانشینی و راهنمایی مردم پس از خویش انتخاب كردم.
هر كس من مولا و سرپرست او هستم علی مولای او است و شما در حالی كه او را از صمیم دل دوست می دارید، از پیروان او باشید».(16)
این حدیث از بزرگ ترین شواهد بر فضیلت و برتری امام علی(علیه السلام) بر تمام صحابه پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) بوده است.
حتّی امیرمؤمنان، در مجلس شورای خلافت -كه پس از درگذشت خلیفه دوّم منعقد گردید(17)- و نیز در دوران خلافت عثمان، و ایّام خلافت خویش; به آن احتجاج كرده است.(18)
از این گذشته، شخصیّت های بزرگی مانند حضرت زهرا(علیها السلام)، همواره به این حدیث در برابر مخالفان و منكران مقام والای علی(علیه السلام) استدلال كرده اند.(19)
* * *

مقصود از «مولی» كیست؟

مسأله مهم در اینجا تفسیر معنی مولاست كه در عین وضوح، مورد بی مهری های فراوانی قرار گرفته است، زیرا با آنچه گفته شد، شك و تردیدی در قطعی بودن سند این حدیث باقی نمی ماند.
لذا بهانه جویان به سراغ ایجاد شك و تردید در مفهوم و معنی حدیث، مخصوصاً واژه «مولا» رفته اند كه از آن هم طرفی نبسته اند.
با صراحت باید گفت كه واژه مولی در این حدیث، بلكه در غالب موارد، یك معنا بیش ندارد و آن «اولویت و شایستگی» و به تعبیر دیگر «سرپرستی» است و قرآن نیز در بسیاری از آیات لفظ «مولا» را در معنی سرپرست و «أولی» به كار برده است:
واژه مولا در 18 آیه قرآن به كار رفته كه 10 مورد آن درباره خداوند است و بدیهی است كه مولویّت خداوند به معنی اولویّت و سرپرستی اوست، و تنها در موارد بسیار كمی به معنی دوستی به كار رفته است.
بنابراین نباید در این كه «مولا» در درجه اوّل به معنی اولی و شایسته تر است، تردید كرد، و در حدیث غدیر نیز «مولا» به همین معناست، به علاوه، شواهد و قرائن فراوانی با آن همراه است. كه به روشنی ثابت می كند كه منظور اولویّت و سرپرستی است.
* * *

گواهان صدق این مدّعا

فرض كنید «مولا» در لغت معانی متعدّدی داشته باشد; ولی قرائن و شواهد فراوانی در حدیث غدیر و این رویداد بزرگ تاریخی وجود دارد كه هرگونه ابهامی را از میان برمی دارد و با همه، اتمام حجت می كند:

گواه اوّل:

همان گونه كه گفتیم در روز واقعه تاریخی غدیر، حسان بن ثابت شاعر رسول خدا(صلی الله علیه وآله)، با كسب اجازه از پیامبر(صلی الله علیه وآله)برخاست و مضمون كلام پیامبر(صلی الله علیه وآله) را در قالب شعر ریخت، این مرد فصیح و بلیغ و آشنا به رموز زبان عرب، به جای لفظ «مولی»، كلمه امام و هادی را به كار برد و گفت:
فقال له: قُم یا علی فانّنی
رضیتك من بعدی إماماً و هادیاً(20)
«پیامبر به علی فرمود: ای علی برخیز كه من تو را بعد از خود به عنوان امام و هادی انتخاب كردم!»
چنان كه روشن است وی از لفظ «مولی» كه در كلام پیامبر(صلی الله علیه وآله) بود، جز مقام امامت و پیشوایی و هدایت و رهبری امت، چیز دیگری استفاده نكرده است. در حالی كه از اهل لغت و فصیحان عرب محسوب می شود.
نه تنها حَسّان شاعر بزرگ عرب از لفظ «مولی» این معنی را استفاده نموده است، بلكه پس از وی سایر شعرای بزرگ اسلامی كه بیشتر آنان از ادبا و شعرای معروف عرب بودند و برخی نیز از استادان بزرگ این زبان به شمار می آیند، از این لفظ همان معنی را فهمیدند كه حسان فهمیده بود، یعنی امامت و پیشوائی امّت!
* * *

گواه دوّم:

امیرمؤمنان(علیه السلام) در اشعار خود كه برای معاویه نوشته، درباره حدیث غدیر چنین می گوید:
وَ أَوْجَبَ لِی وِلایَتَهُ عَلَیْكُمْ
رَسُولُ اللّهِ یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ(21)
یعنی: پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله) برای من، ولایتش را بر شما در روز غدیر واجب ساخت.
چه شخصی بالاتر از امام می تواند، حدیث را برای ما تفسیر كند و بفرماید كه پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله) روز غدیر خم، ولایت را به چه معنی فرمود؟ آیا این تفسیر نمی رساند كه به اندیشه همه حاضرانِ واقعه غدیر، جز زعامت و رهبری اجتماعی، مطلب دیگری خطور نكرد؟
* * *

گواه سوّم:

پیامبر پیش از بیان جمله من كنت مولاه… این سؤال را مطرح فرمود:
«اَلَسْتُ أَولی بِكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ؟; آیا من از خود شما به شما سزاوارتر و شایسته تر نیستم؟»
در این جمله، پیامبر(صلی الله علیه وآله) لفظ «اولی به نفس» به كار برده، و از همه مردم نسبت به اولویّت خود بر آنها اقرار گرفته است، سپس بلافاصله فرمود:
«مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِی مَولاهُ; كسی كه من مولای او هستم، علی مولای او است.»
هدف از تقارن این دو جمله چیست؟ آیا جز این است كه می خواهد همان مقامی را كه خود پیامبر(صلی الله علیه وآله) به نصّ قرآن دارد، برای علی(علیه السلام) نیز ثابت كند؟ با این تفاوت كه او پیامبر است و علی امام، در نتیجه معنی حدیث این می شود: هر كس من نسبت به او اولی هستم، علی(علیه السلام) نیز نسبت به او اولی است»(22) و اگر مقصود پیامبر(صلی الله علیه وآله) جز این بود، جهت نداشت برای اولویّت خود از مردم اقرار بگیرد. چقدر دور از انصاف است كه انسان این پیام پیامبر(صلی الله علیه وآله) را نادیده بگیرد. و از كنار قرینه ای به این روشنی به آسانی بگذرد و چشم خود را به روی آن ببندد.
* * *

گواه چهارم:

پیامبر(صلی الله علیه وآله) در آغاز سخن خود، از مردم سه اصل مهمّ اسلامی را اقرار گرفت و فرمود:
«أَلَسْتُمْ تَشْهَدُونَ أنْ لا إِلهَ إلاّ اللّهُ وَ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ و رَسُولُهُ وَ أَنَّ الجنَّةَ حَقٌّ وَ النَّارَ حَقُّ؟; آیا شما گواهی نمی دهید كه معبودی جز خدای یكتا نیست، محمّد(صلی الله علیه وآله)بنده و رسول خدا است، و بهشت و دوزخ حق است؟»
هدف از این اقرار گرفتن چه بود؟ آیا جز این است كه می خواهد ذهن مردم را آماده كند، تا مقام و موقعیّتی را كه بعداً برای علی(علیه السلام) ثابت خواهد كرد، به مانند اصول پیشین تلقّی نمایند و بدانند كه اقرار به ولایت و خلافت وی، در ردیف اصول سه گانه دین است كه همگی به آن اقرار و اعتراف دارند؟ اگر مقصود از «مولی» دوست و ناصر باشد، رابطه این جمله ها به هم خورده و كلام، استواری خود را از دست می دهد. و پیوند كلام به هم می خورد، آیا چنین نیست؟
* * *

گواه پنجم:

پیامبر(صلی الله علیه وآله) در آغاز خطابه خود، از مرگ و رحلت خویش سخن می گوید و می فرماید: «إنّی أَوْشَكُ أَنْ اُدْعی فَاُجِیبَ; نزدیك است دعوت حق را لبیك بگویم.»(23)
این جمله حاكی از آن است كه پیامبر(صلی الله علیه وآله) می خواهد برای پس از رحلت خود چاره ای بیندیشد و خلائی را كه از رحلت آن حضرت پدید می آید، پر كند. آنچه می تواند چنین خلائی را پر كند، تعیین جانشینی است لایق و عالم كه زمام امور را پس از رحلت آن حضرت به دست بگیرد، نه چیز دیگر.
هرگاه ولایت را به غیر خلافت تفسیر كنیم، رابطه منطقی كلمات پیامبر(صلی الله علیه وآله) به طور آشكار به هم می خورد، در حالی كه او از فصیح ترین و بلیغ ترین سخن گویان است. چه قرینه ای از این روشن تر برای مسأله ولایت پیدا می شود؟
* * *

گواه ششم:

پیامبر(صلی الله علیه وآله) پس از جمله «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ…» چنین فرمود:
«اَللّهُ أَكْبَرُ عَلی إكْمالِ الدِّینِ وَ إتْمامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَی الرَّبِّ بِرِسالَتِی وَ الْوِلایَةِ لِعَلی مِنْ بَعْدِی; اللّه اكبر! بر كامل نمودن این دین و به سرحد كمال رساندن نعمت و رضایت پروردگار!»
هرگاه مقصود، دوستی و یاری فردی از مسلمانان است، چگونه با ایجاب مودّت و دوستی علی(علیه السلام) و نصرت او، دین خدا تكمیل گردید، و نعمت او به منتهی رسید؟ روشن تر از همه این كه می گوید: خداوند به رسالت من و ولایت علی(علیه السلام) بعد از من راضی گردید.(24) آیا اینها همه گواه روشن بر معنی خلافت نیست؟
* * *

گواه هفتم:

چه گواهی روشن تر از این كه شیخین (عمر و ابوبكر) و گروه بی شماری از یاران رسول خدا(صلی الله علیه وآله) پس از فرود آمدن آن حضرت از منبر، همگی به علی(علیه السلام) تبریك گفته و موضوع تهنیت تا وقت نماز مغرب ادامه داشت و شیخین از نخستین افرادی بودند كه به امام یا این عبارت تهینت گفتند:
«هَنیئاً لَكَ یا عَلِی بْنِ أبِی طالِب أَصْبَحْتَ و أَمْسَیْتَ مَوْلای وَ مَوْلی كُلِّ مُؤْمِن وَ مُؤْمِنَة»(25)
«گوارا باد بر تو یا علی، صبح كردی و شام كردی در حالی كه مولای من و مولای هر مرد و زن با ایمان هستی»!
علی(علیه السلام) در آن روز چه مقامی به دست آورد كه شایسته چنین تبریكی گردید؟ آیا جز مقام زعامت و خلافت و رهبری امّت كه تا آن روز به طور رسمی ابلاغ نشده بود، شایسته چنین تهنیت می باشد؟ محبّت و دوستی چیز تازه ای نبود.
* * *

گواه هشتم:

هرگاه مقصود همان مراتب دوستی علی(علیه السلام) بود، دیگر لازم نبود كه این مسأله در چنان هوای گرم و سوزان مطرح گردد (كاروان یكصد هزار نفری را از رفتن باز دارد و مردم را در آن هوای گرم روی ریگ و سنگ های داغ بیابان بنشاند و خطابه مفصّل بخواند)؟
* * *

مگر قرآن همه افراد جامعه با ایمان را برادر یكدیگر نخوانده بود، چنان كه می فرماید:
«إنّما المُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ;(26) افراد با ایمان برادر یكدیگرند».
مگر قرآن، در آیات دیگری افراد با ایمان را دوست یكدیگر معرفی نكرده است؟ و علی(علیه السلام) نیز عضو همان جامعه با ایمان بود، دیگر چه نیازی بود، و به فرض كه مصلحتی در اعلام این دوستی بود، احتیاج به این مقدّمات و این همه شرایط سخت نبود، در مدینه هم ممكن بود. به یقین مسأله بسیار مهمتری بوده كه نیاز به این مقدّمات استثنایی داشت، مقدّماتی كه در زندگی پیامبر(صلی الله علیه وآله)بی سابقه بود، و نظیر آن هرگز تكرار نشد.
* * *

اكنون به داوری بنشینید

با این قرائن روشن، اگر كسی در مقصود پیغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله)كه همان خلافت و زعامت مسلمین است شك كند شگفت آور نیست؟ آنها كه تردید می كنند چگونه وجدان خود را قانع می سازند، و پاسخ پروردگار را روز رستاخیز چه خواهند داد؟
به یقین هرگاه همه مسلمانان فارغ از تعصّب ها و پیش داوری ها بررسی تازه ای را روی حدیث غدیر آغاز كنند، به نتایج مطلوبی خواهند رسید و سبب اتّحاد هرچه بیشتر صفوف مسلمین خواهد شد، و جامعه اسلامی چهره نوینی به خود خواهد گرفت.
* * *
سؤال:
این نكته نیز حائز اهمیت است كه بعضی می گویند رئیس جمهور محترم، واژه «مولا» را در یكی از سخنرانی های انتخاباتی خود، به معنی «دوستی» تفسیر كرده، با این كه خود از روحانیّون شیعه است.
پاسخ:
چنین نیست. زیرا ایشان با فاصله كمی برای رفع هرگونه ابهام و سوءِتفاهم، در توضیحی كه روز 23 خردادماه 1380 در بسیاری از جرائد انتشار یافت چنین تصریح نمود:
«خالی از لطف نیست تا نكته ای را كه در یكی از سخنرانی های اخیر در باب داستان غدیر گفته ام تكرار كنم كه محبت و مهر در دین خدا و به خصوص در عرصه حیات اجتماعی جامعه اسلامی نقش ممتاز دارد، با آنكه مقصود حضرت ختمی مرتبت از واژه مولی در جمله معروف «من كنت مولاه فهذا علی مولاه» با توجه به خصوصیات زمان و مكان و بیعتی كه همان روز با امام علی بن ابیطالب واقع شد قطعاً سرپرستی و ولایت امر جامعه اسلامی است و همان گونه كه ما شیعیان معتقدیم و طبق نقل های معتبر تاریخی پس از رحلت پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله)این معنی مورد قبول و تصدیق صحابه بزرگ پیامبر(صلی الله علیه وآله)بوده است، در عین حال انتخاب واژه «مولی» پیام ویژه ای دارد و آگاهانه انتخاب شده است، قطعاً پیامبر اكرم می توانست از عناوین دیگری چون امیر، قائد و سلطان استفاده كند. ولی در كلمه مولی علاوه بر سرپرستی، دوستی و محبّت هم كه از پایه های حكومت مطلوب اسلامی است اشراب شده است و امروز ملّت ما می خواهد برخوردار از جامعه ای آزاد و آباد و رشد توام با معنویّت و اخلاق و محبت باشد».

سه حدیث پرمعنی!

در پایان این مقال به سه حدیث پرمعنی زیر توجه فرمائید:
1- حق با كیست؟
ام سلمه و عایشه همسران پیامبر(صلی الله علیه وآله) می گویند: از پیغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله) شنیدیم كه می فرمود: «علی مع الحق و الحق مع علی لن یفترقا حتی یردا علی الحوض; علی با حق است و حق با علی، هرگز از یكدیگر جدا نمی شوند تا در كنار حوض كوثر بر من وارد شوند».
این حدیث در بسیاری از منابع معروف اهل سنّت آمده است، علاّمه امینی این منابع را به طور دقیق در جلد سوم الغدیر آورده است.(27)
مفسّر معروف اهل سنت فخر رازی در تفسیر كبیرش در ذیل سوره حمد می گوید: امّا علی بن ابی طالب(علیه السلام) بسم اللّه را بلند می گفت و این مطلب به تواتر ثابت شده و هر كس در دینش به علی اقتدا كند هدایت یافته و دلیل آن گفتار پیامبر است كه فرمود: «اللّهم ادر الحق مع علی حیث دار; خداوندا! حق را بر محور وجود علی بگردان هرگونه كه او گردش كند!».(28)
دقت كنید این حدیث می گوید: «حق» بر محور وجود او دور می زند!
2- پیمان برادری
گروهی از صحابه معروف پیامبر(صلی الله علیه وآله) این حدیث را از پیغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله) نقل كرده اند:
«آخی رسول اللّه(صلی الله علیه وآله) بین اصحابه فاخی بین ابی بكر و عمر، و فلان و فلان، فجاء علی (رضی اللّه عنه) فقال آخیتَ بین اصحابك و لم تواخ بینی و بین احد؟! فقال رسول اللّه(صلی الله علیه وآله)انت اخی فی الدّنیا و الآخرة; پیامبر(صلی الله علیه وآله) میان اصحابش پیمان اخوت برقرار ساخت از جمله میان ابوبكر و عمر و فلان فرد و فلان فرد (هر كس را با هر كسی متناسب بود) در این حال، علی(علیه السلام) خدمت حضرت آمد و عرض كرد میان همه پیمان برادری بستی ولی میان من و احدی پیمان برقرار ننمودی!
رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود تو در دنیا و آخرت برادر منی»
همین مضمون با تعبیرات مشابه در 49 مورد دیگر آمده است. احادیثی كه عموماً در منابع اهل سنّت است!(29)
آیا پیمان برادری علی با پیامبر(صلی الله علیه وآله) دلیل بر افضلیت و برتری او بر همه امّت نیست؟ و آیا با وجود فرد برتر می توان به سراغ غیر برتر رفت؟
3- تنها راه نجات
ابوذر در حالی كه درِ خانه كعبه را گرفته بود صدا زد: من عرفنی (فقد عرفنی) و من لم یعرفنی فانا ابوذر، سمعت النّبی(صلی الله علیه وآله)یقول: مثل اهل بیتی فیكم مثل سفینة نوح، من ركبها نجی و من تخلف عنها غرق; هر كس مرا می شناسد كه می شناسد، و هر كس نمی شناسد، من ابوذرم! از پیغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله)شنیدم كه می فرمود: مَثَل اهل بیت من مَثَل كشتی نوح است، هر كس وارد آن شود، نجات می یابد و هر كس جدا شود غرق خواهد شد».
منابع این حدیث بسیار فراوان است كه در پاورقی ها اشاره خواهد شد.(30)
آن روز كه طوفان نوح صفحه زمین را فراگرفت هیچ وسیله نجاتی جز كشتی نوح نبود، حتّی كوههای بلند نتوانستند فرزند نوح را كه با بدان نشسته بود، رهائی بخشند.
آیا طبق فرموده پیامبر(صلی الله علیه وآله)، برای نجات امت بعد از او، راهی جز چنگ زدن به دامان اهل بیت(علیهم السلام) وجود دارد؟
________________________________________

مدارك (از منابع معروف اهل سنّت)

* 1. «رابغ»، هم اكنون در وسط راه مكه به مدینه است.
* 2. یكی از «میقات های» احرام است و در گذشته راه اهل مدینه و مصر و عراق از آنجا منشعب می شد.
* 3. مائده آیه 67.
* 4. پیامبر برای اطمینان خاطر، این جمله را سه بار تكرار كرد كه مبادا بعدها اشتباهی رخ دهد!
* 5. این فراز از حدیث غدیر، و گاهی قسمت اول آن بدون قسمت دوّم یا به عكس، در مسانید زیر آمده است:
مسند ابن حنبل: ج 1، ص 254; تاریخ دمشق: ج 42، ص 207 و 208 و 448، خصائص نسایی: ص 181، المعجم الكبیر: ج 17، ص 39، سنن الترمذی: ج 5، ص 633، المستدرك علی الصحیحین: ج 13، ص 135، المعجم الاوسط: ج 6، ص 95، مسند ابی یعلی: ج 1، ص 280، المحاسن و المساوئی: ص 41، مناقب خوارزمی: ص 104، و كتب دیگر.
* 6. این خطبه را گروه كثیری از علمای معروف و مشهور اهل سنّت در كتاب های خود آورده اند از جمله:
مسند احمد، جلد 1، صفحه 84، 88، 118، 119، 152، 332، 281، 331 و 370; سنن ابن ماجه، جلد 1 صفحه 55 و 58; المستدرك علی الصّحیحین حاكم نیشابوری، جلد 3، صفحه 118 و 613، سنن ترمذی، جلد 5، 633; فتح الباری، جلد 79 ص 74; تاریخ خطیب بغدادی، جلد 8، صفحه 290، تاریخ الخلفاء و سیوطی، صفحه 114 و كتب دیگر
* 7. مائده / 67 و 3.
* 8. وفیات الأعیان: 1/60.
* 9. وفیات الأعیان: 2/223.
* 10. ترجمة الآثار الباقیة: 395; الغدیر: 1/267.
* 11. ثمار القلوب: 511.
* 12. ماجرای تبریك عمر بن خطّاب در مدارك بی شماری از اهل تسنن آمده، از جمله در مسند ابن حنبل ج 6، ص 401، البدایة و النّهایة، ج 5 ص 209; الفصول المهمّه ابن صباغ، ص 40; فرائد السّمطین، ج 1، ص 71. و همچنین ماجرای تبریك ابوبكر، عمر، عثمان، طلحه، زبیر و دیگران در كتاب های متعدد آمده از جمله: در كتاب مناقب علی بن أبیطالب، تألیف احمد بن محمد طبری (الغدیر، ج 1، ص 270).
* 13. مدارك این منابع مهم یك جا خواهد آمد.
* 14. مجموع این اسناد در جلد اول كتاب نفیس «الغدیر» موجود می باشد، كه عموماً از منابع معروف اهل سنت جمع آوری شده است.
* 15. مائده/3.
* 16. اشعار حسّان در منابع متعدّدی آمده است از جمله: مناقب خوارزمی، ص 135; مقتل الحسین خوارزمی، ج 1، ص 47; فرائد السّمطین، ج 1، ص 73 و 74; النّور المشتعل، ص 56; المناقب كوثر، ج 1، ص 362 و 118.
* 17. این احتجاج و به اصطلاح «منا شده» در كتاب های: مناقب اخطب خوارزمی حنفی، ص 217، و فرائد السّمطین حموینی باب 58، و الدر النّظیم ابن حاتم شامی، و الصواعق المحرقه ابن حجر عسقلانی، ص 75، و امالی ابن عقده، ص 7 و ص 212، و شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 2، ص 61، و الاستیعاب ابن عبدالبر، ج 3، ص 35، و تفسیر طبری، ج 3 ص 418 ذیل آیه 55 مائده آمده است.
* 18. فرائد السّمطین، سمط اول باب 58; شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 362; اسد الغابه، ج 3، ص 307، و ج 5، ص 205; الاصابه ابن حجر عسقلانی، ج 2، ص 408، و ج 4، ص 80; مسند احمد، ج 1، ص 84 و 88; البدایة و النّهایة ابن كثیر شامی، ج 5، ص 210، و ج 7 ص 348; مجمع الزوائد هیتمی، ج 9، ص 106; ذخائر العقبی، ص 67 و… (الغدیر، ج 1، صفحه 163 و 164).
* 19. اسنی المطالب شمس الدین شافعی، طبق نقل سخاوی فی الضّوء اللاّمع، ج 9، ص 256; البدر الطالع شوكانی، ج 2، ص 297; شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 2، ص 273; مناقب علاّمه حنفی، ص 130، بلاغات النّساء، ص 72; العقد الفرید، ج 1، ص 162، صبح الاعشی، ج 1، ص 259، مروج الذّهب ابن مسعود شافعی، ج 2، ص 49; ینابیع المودّه، ص 486.
* 20. مدارك نسبت این اشعار به «حسّان بن ثابت»، قبلاً ذكر شد.
* 21. مرحوم علاّمه امینی، در جلد دوم الغدیر، صفحات 25-30 این شعر را به ضمیمه ابیات دیگر از 11 نفر از دانشمندان شیعه و 26 نفر از دانشمندان سنی نقل نموده است.
* 22. این جمله «ألست أولی بكم من أنفسكم» را علاّمه امینی از 64 محدث و مورخ اسلامی نقل كرده است. به جلد 1، ص 371 مراجعه فرمایید.
* 23. به الغدیر: 1/26، 27، 30، 32، 333، 34، 36، 47 و 176 مراجعه شود، سند این مطلب از مدارك اهل تسنن مانند: صحیح ترمذی، ج 2، ص 298; الفصول المهمّه ابن صباغ، ص 25; المناقب الثلاثه حافظ ابی الفتوح، ص 19; البدایة و النّهایة ابن كثیر، ج 5، ص 209 و ج 7 ص 348; الصواعق المحرقه، ص 25; مجمع الزّوائد هیتمی، ج 9، ص 165 و…
* 24. مرحوم علاّمه امینی مدارك این قسمت از حدیث را در ج1،ص43، 165، 231، 232، 233، 235 آورده است. مانند: الولایة ابن جریر طبری، ص 310; تفسیر ابن كثیر، ج 2، ص 14; تفسیر الدرّ المنثور، ج 2، ص 259; الاتقان، ج 1، ص 31; مفتاح النّجاح بدخشی، ص 220، ما نزل من القرآن فی علی، أبونعیم اصفهانی; تاریخ خطیب بغدادی، ج 4، ص 290; مناقب خوارزمی، ص 80; الخصائص العلویّه أبوالفتح نطنزی، ص 43; تذكره سبط بن جوزی، ص 18; فرائد السّمطین، باب 12.
* 25. برای آگاهی از اسناد تهنیت شیخین، به الغدیر، ج1، ص 270، 283 مراجعه شود و قبلاً بخشی از مدارك این حدیث ذكر شد.
* 26. حجرات 10.
* 27. این حدیث را محمّد بن ابی بكر و ابوذر و ابوسعید خدری و گروهی دیگر نیز از پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل كرده اند. (به جلد سوم الغدیر مراجعه شود.)
* 28. تفسیر كبیر، ج 1، ص 205.
* 29. علاّمه امینی تمام این پنجاه حدیث و مدارك و منابع آن را به طور دقیق در جلد سوّم الغدیر آورده است.
* 30. مستدرك حاكم، جلد 2، صفحه 150، (طبع حیدرآباد) و حدّاقل 30 كتاب دیگر از منابع معروف اهل سنّت، آن را نقل كرده اند.

پایگاه فرهنگی هنری تکناز


با يک کليک همسر آينده خود را انتخاب کنيد
فروش بلیط هواپیما
پربیننده های تکناز
جدیدترین مطالب
لیزر
بچه های آسمان