فوتبال
تور مسافرتي
تور مسافرتي
تبليغات در تکناز
فوتبال

پزشكی : سیر تاریخی و علمی حجامت در تمدن بشری

مجموعه : پزشکی و سلامت
پزشكی : سیر تاریخی و علمی حجامت در تمدن بشری
افراد زیادی در طی سالیان اخیر له یا علیه حجامت سخن گفته اند . عده ای گفته اند كه حجامت یك امر اعتقادی است و چون سنت درمانی اسلام است نیاز به تحقیق و بررسی علمی ندارد و در سوی دیگر عده ای مخالفت را بدانجا رسانیده اند كه می گویند چون حجامت از آن طرف مرز نیامده و جایگاهی در طب رایج ندارد ، اصلا نباید مورد دقت و بررسی قرار گیرد . بنابراین حجامت نیز مثل برخی مباحث دیگر گرفتار دینداران متحجر كه بد دفاع می كنند و روشنفكران بی دین كه اصلا دفاع نمی كنند شده است . به نظر می رسد برای رسیدن به قضاوت صحیح چاره ای نداریم جز اینكه از سیر تاریخی حجامت و جایگاه آن در گذشته اطلاع پیدا كرده و در قدم بعد به بررسی اثرات درمانی آن بر اساس اصول علمی امروز بپردازیم .

حجامت نام یك روش درمانی است كه بر اساس قدیمی ترین سند موجود از 3300 سال قبل از میلاد مسیح در مقدونیه انجام می شده است و بعدها از مقدونیه به یونان باستان رخنه كرده و در آن زمان شاخص پزشك بودن ، حجامت كردن و داشتن ابزار آن بوده است . ( 1 )
برخی ذكر كرده اند كه اصول طب سوزنی و حجامت از آنجا گرفته شد كه در عصر ما قبل تاریخ متفكران متوجه شدند كه وقتی سربازی در میدان جنگ مورد اصابت سنگ ، چاقو یا شمشیر قرار گرفته و زخمی برمیدارد ، به علت همین زخم، بسیاری از بیماریهای قبلی او بهبود می یابد . این كشف بزرگ به آنها آموخت كه با فرو بردن سوزن و تیغ زدن میتوان برخی از امراض را شفا بخشید و به همین علت 2600 سال قبل از میلاد مسیح ، سوزنهای فلزی در چین و شاخهای حجامت در ایران وارد اصول درمان گردیده و طب سوزنی و حجامت رواج پیدا كرد .
چینیها در بدن 600 نقطه اسرار آمیز پیدا كرده بودند و اطبای سنتی ایران نیز نقاط متعددی از بدن را برای حجامت پیدا كرده هر ناحیه را برای معالجه یك مرض بخصوص حجامت می كردند . (2ص 17)اوراق پاپیروس كه از عصر باستان بدست آمده نیز نشان می دهد كه حدود 2200 سال قبل از میلاد مسیح ، حجامت امری رایج بوده است . همچنین در كتاب آیورودا ( طب سنتی هند ) كه مربوط به متجاوز از 1500 سال قبل از میلاد مسیح است ، در مورد حجامت و اثرات درمانی آن بحث شده است . ( 1 )
و اما بقراط كه حدود 400 سال قبل از میلاد مسیح زندگی میكرده است ، با روشهای مختلف حجامت كاملا آشنا بوده و در آثار خود به موارد استفاده و منع استفاده آن اشاره كرده است . جالینوس نیز 120 سال بعد از میلاد مسیح مطالب متنوعی در مورد حجامت در آثار خود بیان كرده است . بنابراین حجامت در جهان سابقه ای دیرینه دارد .
با ظهور اسلام ، حجامت مورد تایید و تاكید فراوان پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله و امامان معصوم علیهم السلام قرار گرفت . ( بیش از 600 روایت در مورد حجامت جمع آوری شده است .) ( 8 )

پیامبر اكرم در روایتی كه در نهج الفصاحه آمده پنج چیز را از سنتهای پیامبران الهی معرفی كرده اند كه عبارتند از :
حیاء ، حلم ، حجامت ، مسواك و عطر زدن .
در روایت دیگری امام علی علیه السلام می فرماید:
(( ان الحجامه تصح البدن و تشد العقل . )) ( 2 )
(( بدرستیكه حجامت بدن را سالم و عقل را نیرومند می گرداند . ))

در قرن 16 میلادی ، حجامت امری رایج در كشورهای اروپایی بود. پزشكان معروفی در این قرن از جمله Fallopio ، Dallacroce و Vidius هر كدام ابزار خاصی برای آن ابداع كرده بودند . از اوایل قرن بیستم تا كنون نیز حجامت عمدتاً از سوی مراكز درمان طبیعی ( Heilpractiker ) در آلمان انجام می شود و بعضی از پزشكان طب جدید هم به این امر مبادرت می ورزند . ( 1 )
این در مورد جایگاه و تاریخچه حجامت در جهان . اما در ایران نیز حجامت جایگاهی ویژه در فرهنگ مردم داشته و به عنوان سنتی موكد جزء اعتقادات مردم بوده است. بزرگسالان خود حجامت كرده و در بهاران كودكان خود را ملزم به انجام حجامت می كرده اند .
مردم بر اساس توصیه رسول خدا صلی الله علیه و آله كه فرمود : (( بهترین عید ، عید حجامت است )) عید خون گرفته ، روز مشخصی از سال را برای این كار تعیین می كردند . ))

ابوعلی سینا در كتاب قانون ، حجامت را از اركان درمان محسوب كرده و تقریباً برای درمان تمام بیماریها حجامت و بادكش (Cupping) را تجویز كرده است وی می گوید :
(( اگر حجامت بین دو كتف انجام گیرد، فوائد زیر را در بردارد: گرانباری دو ابرو و سنگینی پلك ها را از بین می برد و گرمی چشم را رفع می كند، چرك كنار چشم را ازمیان برمی دارد و بوی بد دهان را می زداید. اگر حجامت بر یكی از دو رگ پشت گردن انجام شود، در زدودن حالت لرزه در سر و برای رخسار ، گوشها و چشمها ، گلو و بینی فوائدی در بردارد . حجامت بر ساق پا خون را تصفیه می كند و اگر خون حیض بند شده باشد ( آمنوره) آن را باز می كند. حجامت در زیر زنخ (چانه) برای دندانها ، رخسار و گلو مفید است و دماغ و آرواره ها را تصفیه می كند. حجامت ناحیه كمر ، برای رفع دملها و جوشهای ران سودمند است و برای نقرس ، بواسیر، پاغر ( ستبر شدن ساق پا ) ، بادهای مثانه و رحم و خارش پشت فایده دارد. حجامت اگر در پائین زانو انجام شود، جهت دملهای بدخیم و زخمهای مزمن در ساق و پا فایده دارد. حجامت برقوزك پا برای حالات بند آوردن خون حیض، عرق النساء ( سیاتالژی ) و نقرس مفید است . (3ص491)

زكریای رازی حجامت را به عنوان روش درمان زكام و آلرژی معرفی كرده می گوید :
(( اما كسانی كه رنج آنان از این بیماری افزون باشد، یعنی بدین گونه كه سوراخ های بینی بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان گردیده و آب از بینی فرو ریزد ، باید از داروهایی كه قبلاً معرفی كردم و نیز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از ناحیه پشت استفاده كنند )) . ( 4 ) حكیم جرجانی نیز در كتاب ذخیره خوارزمشاهی كه اولین و مهمترین كتاب طب سنتی به زبان فارسی است، فصل مشخصی را به حجامت اختصاص داده پیرامون قواعد و زمان مناسب آن سخن می گوید.
به خاطر همین تاكید پیامبر اكرم و ائمه معصوم علیهم السلام بر انجام حجامت و استفاده فراگیر طبیبان صاحب نام سنتی از این شیوه درمانی ، مردم ایران جایگاه ویژه ای برای آن قائل بودند بطوریكه دكتر پولاك طبیب ناصرالدین شاه در كتاب خود با عنوان (( ایران و ایرانیان )) كه در سال 1865 در آلمان منتشر شده است می گوید: ( 7 )
(( بین دو استخوان كتف تقریباُ همه ایرانیان شیارهایی به چشم می خورد. در بدو امر خیال می كردم اینها آثار ضربه های چوب باشد تا این كه دیدم ضربه چوب را فقط بر كف پا می زنند و از این لحظه دیگر متوجه اثر حجامت شدم . جریان حجامت كردن در سراسر مشرق زمین یكسان است و همان است كه در مصر قدیم رایج بوده است . بخصوص اغلب حجامت را در مورد كودكان به كار می برند. ))
لازم به ذكر است كه تحقیقات اخیر نشان داده است كه حجامت موجب تقویت سیستم ایمنی می شود و این مسئله بخصوص در مورد كودكان كه مستعد ابتلا به انواع امراض عفونی هستند حائز اهمیت است. زكریای رازی نیز در كتاب خود با عنوان جدری و حصبه توصیه می كند اطفال جهت پیشگیری از ابتلا به آبله حجامت شوند كه این خود نشان از اعتقاد اطبای سنتی برنقش ایمنی زای حجامت است .

دكتر پولاك در ادامه می گوید :
(( غیر از بین دو كتف در سایر قسمتهای بدن نیز حجامت می كنند از جمله در پشت استخوان خاجی ( حجامت كمر ) ، در مفاصل ، روی طحال و …

در اینجا ناگزیر از اعتراف به این مطلبم كه من در مدت 30 سال اقامتم در ایران جز دو مورد هیچ عاقبت زیانباری از حجامت ندیدم و در این دو مورد هم دلاك را متهم می كردند كه ابزار كثیف به كار برده است .)) و اما حادثه مهم در مورد حجامت در ایران ، مربوط به سال 1344 هجری شمسی است . در این سال و همزمان با وضع قانون نظارت بر درمان ، به شكل گسترده ای با حجامت مبارزه شد و ژاندارمها ، حجامها را در سراسر كشور دستگیر می كردند و بدین ترتیب این سنت درمانی پرسابقه بدون هیچ بررسی و تحقیق علمی ، از روند رفتارهای سنتی جامعه خارج شد و تنها در مناطقی از كشور كه تحت تسلط كامل دولت نبود ، اجرا میشد و بالاخره به تناسب فراگیر شدن طب شیمیایی در سراسر جهان ونفوذ فرهنگ استعماری در جوامع مختلف كه همراه با زدودن باورهای دینی و فرهنگی جوامع بود ،حجامت منسوخ شد وروشهای درمان دینی وسنتی از رفتارهای اجتماعی حذف گردید و نسل های جدید نیز به تدریج آن را فراموش كردند.

تا اینكه در سال 1364 در جمعی كه به انگیزه كشف یك روش درمانی ساده ، ارزان و فراگیر تشكیل شده بود تا از طریق آن بتوان بخش عمده ای از مشكلات درمانی مردم جهان را درمان كرد سنت درمانی حجامت پیشنهاد و مورد توجه قرار گرفت و علیرغم جو فرهنگی و اجرایی نامناسب پیرامون حجامت ،اطلاعات مربوط به آن ساماندهی و ابزارهای اجرایی آن متناسب با شرایط روز طراحی گردید و پس از طی مراحل مقدماتی پژوهشی در سال 1369 در قالب موسسه تحقیقات حجامت ایران به ثبت رسید. به تدریج پزشكان عضو این موسسه شده و با مبانی و آثار درمانی حجامت آشنا شدند . سپس تعدادی از این پزشكان تحقیق پیرامون حجامت را موضوع پایان نامه خود قرار دادند. بعد از بدست آمدن نتایج علمی این پایان نامه ها ، سایر پزشكان بصورت روز افزون به عضویت موسسه تحقیقات حجامت ایران درآمدند كه این روند همچنان ادامه دارد.
بدنبال رواج انجام حجامت در مطب پزشكان و عدم وجود دیدگاه شفاف و واقع بینانه پیرامون آن در دستگاه اجرایی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی ، بخشنامه هایی مبنی بر ممنوعیت حجامت صادر و موجب برخوردها و ایجاد مشكلاتی گردید كه منجر به تشكیل 7 پرونده قضایی علیه مجریان حجامت و محققین آن شد و تعداد زیادی از پزشكان نیز به دادگاه فراخوانده و محاكمه ولی اكثرا تبرئه شدند.
سرانجام بدنبال خلاف شرع شناخته شدن بخشنامه های وزارت بهداشت و ابطال آنها توسط دیوان عدالت اداری ، انجام حجامت در كشور رسمیت كامل یافت و به عنوان آخرین خبر وزارت بهداشت نیز اعلام آمادگی كرده است تا برای پزشكان پروانه انجام حجامت صادر نماید .

منابع : Reference
1- johann Abele,Daschropfen.Eine Be Wahrte Heil Methode , 1997
2 ـ جزایری غیاث الدین ، زبان خوراكیها، انتشارات امیر كبیر ، 1354
3 ـ ابن سینا ، قانون در طب ، ترجمه عبدالرحمن شرفكندی ج اول
4 ـ محقق مهدی ، تاریخ پزشكی در اسلام و ایران ، انتشارات سروش 1374
5 ـ پایان نامه دكتر رضا منتظر با عنوان مقایسه تركیب بیوشیمیایی خون وریدی با خون حجامت ، دانشگاه شهید بهشتی شماره 7522
6 ـ جرجانی سید اسماعیل ، ذخیره خوارزمشاهی ، انتشارات انجمن آثار ملی
7 ـ پولاك یا كوب ادوارد ، ایران و ایرانیان ، انتشارات خوارزمی، 1361
8 ـ خیراندیش حسین، حجامت از دیدگاه اسلام ، انتشارات اسلامی ، چاپ اول 1377
9 ـ طباطبائی علامه ، تفسیر المیزان ترجمه سید محمد باقر موسوی
10 ـ زكریای رازی ، جدری و حصبه
11 –الگود سیریل ، تاریخ پزشکی ایران ، انتشارات امیر کبیر ، 1371

 
 
با يک کليک همسر آينده خود را انتخاب کنيد
فروش بلیط هواپیما
پربیننده های تکناز
جدیدترین مطالب
لیزر
بچه های آسمان
Xبستن تبليغ
Xبستن تبليغ
فوتبال